Jan III Sobieski

Lew Lechistanu, Jan III Sobieski,  z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki, smoleński, siewierski i czernihowski,  urodził się 17 sierpnia 1629 roku w Olesku, zmarł 17 czerwca 1696 roku w Wilanowie. Pochodził ze znanego, magnackiego rodu Sobieskich z Sobieszyna.

 

Ojciec, Jakub był kasztelanem krakowskim, zaś matka – Zofia Teofila z Daniłowiczów – była wojewodzianką ruską, wnuczką hetmana wielkiego koronnego Stanisława Żółkiewskiego, który na zawsze został dla niego ideałem obywatela oraz żołnierza. Ojciec i dziadek przyszłego króla odznaczyli się sporymi zasługami na polu walki. Krewni Jana III Sobieskiego zasłużyli się najbardziej w walkach z wyznawcami islamu – Tatarami i Turkami.

Jan III Sobieski zdobył staranne wykształcenie. W latach 1640-1643 przyszły król Polski uczęszczał do Kolegium Nowodworskiego w Krakowie. Uczył się tam pod okiem najlepszych nauczycieli, którzy popularyzowali model wodza-żołnierza, wybitnej jednostki rządzącej państwem, która zerwie z nawykami szlacheckimi. W latach 1643-1646 Jan III Sobieski studiował na Wydziale Filozoficznym Akademii Krakowskiej. W tamtym czasie Jan mógł pochwalić się biegłą znajomością języka łacińskiego, niemieckiego, a także podstaw tureckiego i greki. Nabył rozległą wiedzę historyczną oraz opanował do perfekcji retorykę. Interesował się szczególnie matematyką, inżynierią, astronomią, architekturą. Czytał klasyków oraz nowożytnych myślicieli.

Po studiach wyjechał wraz z bratem zwiedzać kraje Europy Zachodniej. Poznał wówczas wielu wybitnych przywódców politycznych, m.in. króla Karola II Stuarta oraz ćwiczył się w sztuce wojskowej. We wrześniu 1648 roku bracia Sobiescy wrócili na łono ojczyzny.

Po śmierci ojca Jan III Sobieski przejął jego stanowisko -starosty jaworowskiego. W tym samym roku obaj bracia, Jan i Marek, zaciągnęli się do wojska na wieść o wybuchu powstania Chmielnickiego. Jan brał udział w bitwach: pod Zborowem, pod Beresteczkiem, pod Batohem oraz w odsieczy Zbaraża. Po dostaniu się jego brata do niewoli tatarskiej i jego późniejszej śmierci, Jan objął po nim w 1652 roku starostwo krasnystawskie. Rok potem walczył z Tatarami pod Żwańcem.

W czasie wojny polsko-rosyjskiej walczył w bitwie pod Ochmatowem (1655 r.) przeciw armii rosyjsko-kozackiej. Na początku potopu szwedzkiego dopuścił się zdrady względem Jana Kazimierza i złożył przysięgę wierności królowi szwedzkiemu, Karolowi X Gustawowi. Następnie został wcielony do armii szwedzkiej, którą opuścił w marcu 1656 roku. Walczył po stronie swej ojczyzny w Wielkopolsce i Prusach Królewskich. W maju 1656 roku trafił do obozu pod Warszawą, gdzie przebywał Jan II Kazimierz. Wtedy to król mianował go chorążym wielkim koronnym. Jan III Sobieski wsławił się między innymi w bitwie pod Warszawą czy pod Czarnym Ostrowem. W 1659 roku w czasie poselstwa na sejm zasiadał w komisji podczas ugody hadziackiej. Rok później stał się starostą grodowym stryjskim oraz dowódcą regimentu piechoty wojsk cudzoziemskiego autoramentu. W tym samym roku (1660) zasłynął w bitwach pod Lubarem i Słobodyszczami. Trzy lata potem wziął udział w wyprawie na Rosję jako bliski doradca Jana Kazimierza. Walczył tam m.in. pod Ramnem przeciwko armii rosyjsko-kozackiej.

W 1665 roku Jan III Sobieski wziął ślub z Marią Kazimierą d`Arquein de la Grange, zwaną Marysieńką. Wtedy to także za namową swej małżonki przyjął laskę marszałka wielkiego koronnego. W rok potem został hetmanem polnym koronnym.

Podczas rokoszu Lubomirskiego wstawił się za królem Janem Kazimierzem.

W październiku 1667 roku pod Podhajcami wygrał z liczniejszą armią kozacko-tatarską. Dzięki licznym zwycięstwom Jan III Sobieski rósł w oczach szlachty do rangi bohatera. W lutym 1668 roku stał się hetmanem wielkim koronnym oraz jednym z najważniejszych polityków i najpotężniejszych ludzi w państwie. We wrześniu tego samego roku król Jan Kazimierz abdykował.

Nastąpił czas walk politycznych oraz wojny polsko-tureckiej. Jesienią 1672 przeprowadził jedną z najbardziej imponujących operacji wojskowych w historii, znaną jako wyprawa Sobieskiego na czambuły tatarskie. Dysponując zaledwie 3000 jazdy pobił kilkudziesięciotysięczne wojska tatarskie, uwalniając 44 000 ludzi z jasyru. 11 listopada 1673 odniósł świetne zwycięstwo nad Turkami pod Chocimiem. Ocaleć miało zaledwie 4000 z 30 000 żołnierzy wroga. Triumf ten przyniósł mu sławę w świecie i koronę polską.

Po śmierci Michała Korybuta Wiśniowieckiego szlachta wybrała na sejmie elekcyjnym na jego następcę Jana Sobieskiego (21 maja 1674 r.).

Koronacja Jana III Sobieskiego odbyła się dopiero w 1676 roku. Swoje rządy zaczął od próby zapewnienia Polsce silnej pozycji nad Bałtykiem.

W 1974 roku Rzeczpospolita wznowiła działania wojenne wobec Turków. Zdobyto wówczas niemal całe Podole. Rok później Sobieski odparł Tatarów spod Lwowa.

Przez kolejnych 7 lat Polska nie prowadziła wojen, lecz politykę zbliżenia z Rosją przeciwko Turcji. Sobieski zdecydował się na sprzymierzenie z habsburską Austrią, z którą zawarł traktat zaczepno-obronny na wypadek ataku Turków.

W marcu 1683 Rzeczpospolita, wobec zerwania przymierza przez Francję, zawarła sojusz z cesarzem Leopoldem I przeciwko Turcji, będącej sojuszniczką Francji. Turcy szykowali się wtedy do wielkiej wyprawy wojennej i Sobieski obawiał się, że uderzą z terenu Podola na Rzeczpospolitą, na Lwów i Kraków. Fortyfikował więc te miasta i zarządził zaciąg do wojska. Turcja uderzyła jednakże na Austrię i po trzech miesiącach armia wielkiego wezyra Kara Mustafy obległa Wiedeń.

Nie czekając na posiłki litewskie, Sobieski z wojskiem koronnym pomaszerował w błyskawicznym tempie (400 km w 8 dni) na odsiecz stolicy austriackiej. Pod jego dowództwem, w dniu 12 września 1683 rozegrała się wielka bitwa pod Wiedniem, która zakończyła się pogromem Turków. Zginęło ich 15 000, a chrześcijan zaledwie 3000. Papież Innocenty XI ustanowił z tej okazji na dzień 12 września święto imienia Maryi, które obchodzone jest po dzisiejszy dzień. 9 października, w marszu przez Węgry za cofającymi się Turkami, Sobieski odniósł jeszcze jedno znaczące zwycięstwo pod Parkanami, gdzie padło 9000 wrogów, a w grudniu wraz z całym swym wojskiem wrócił do Krakowa. Trzy lata później zawarł on w Moskwie pokój Grzymułtowskiego.

Jan III Sobieski prowadził politykę dążącą do zreformowania państwa przez utworzenie silnego i sprawnego rządu królewskiego. Chciał, by utworzono w Polsce monarchię dziedziczną poprzez system elekcji następcy vivente rege (za życia króla). Pragnął także uporządkować obrady sejmowe i ograniczyć rolę sejmików. Mimo podjętych prób zmian degeneracja polskiego parlamentaryzmu nadal postępowała.

Król Jan III zreformował wojsko polskie, zwiększając znaczenie dragonii i artylerii oraz pozostawiając husarię jako główną siłę przełamującą.

Zasłynął on także jako mecenas kultury. Zgromadził dużą bibliotekę. Wybudował pałac w Wilanowie,  ufundował kościół kapucynów p.w. Przemienienia Pańskiego (jako votum za wiktorię wiedeńską, gdzie spoczywa jego serce) i kościół św. Kazimierza (sakramentek) na Nowym Mieście w Warszawie (kolejne votum) oraz Kaplicę Królewską w Gdańsku. Przebudował również jedną z kamienic na lwowskim rynku, gdzie w 1686r podpisał traktat pokojowy z Rosją (tzw.grzymułtowskiego). W kamienicy tej od roku 1908 do pierwszej okupacji sowieckiej Lwowa (1939) mieściło się Muzeum Narodowe im. Króla Jana III; od czasów ZSRR i niepodległej Ukrainy znajduje tutaj muzeum historyczne.

Był honorowym członkiem pierwszego na świecie towarzystwa geograficznego Accademia cosmografica degli argonauti, założonego przez weneckiego franciszkanina Vincenza Marię Coronelliego.

W kręgu szlachty uznawany był za wzór Sarmaty (jako mówca sejmikowy, mediator, działacz, rycerz strzegący praw Ojczyzny przed obcymi wpływami) oraz dobrego króla. W Psalmodii polskiej Jan III Sobieski został przedstawiony jako prawdziwy mąż opatrznościowy oraz Sarmata idealny. Dzięki prowadzeniu przez niego walk z Turcją, naród polski zyskał szczególną rolę strzeżenia całej Europy. Za jego rządów Polska została wyniesiona do roli prawdziwego przedmurza chrześcijaństwa.

Korespondencja króla Jana III z Marysieńką stanowi jedno z arcydzieł staropolskiej epistolografii i prawdziwe „pamiętniki miłosne”.

http://www.sarmata.com.pl/jan-iii-sobieski/

 

  • Facebook
  • email
  • PDF
  • Twitter
  • Wykop
  • Blogger.com
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Bookmarks
  • Grono.net
  • Ulubione
  • Śledzik
Ten wpis został opublikowany w kategorii Historia, Rzeczpospolita Obojga Narodów i oznaczony tagami , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

2 odpowiedzi na „Jan III Sobieski

  1. Anna pisze:

    JAN III SOBIESKI (1674 – 1696) jeszcze jako hetman wielki koronny ofiarował w roku 1669 srebrną lampkę wotywną przed Cudowny Obraz. Jako król przybył tu w roku 1676 z żoną Marią Kazimierą (Marysieńką) i synem Jakubem, składając różne wota. Spiesząc na odsiecz Wiednia 25 lipca 1683 roku spowiadał się, przyjmował Komunię św. i klęcząc przed Cudownym Obrazem prosił o błogosławieństwo. Jasnogórski skarbiec i arsenał do dzisiaj przechowują wiele wspaniałych pamiątek – wotów Jana III. Synowie Sobieskiego, królewicze, tygodniami przebywali na Jasnej Górze.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.