Ostatni dzień Powstania Warszawskiego

Powstanie Warszawskie trwało do 2 października 1944. Tego dnia nastąpiło podpisanie umowy między Dowództwem AK i Wermachtem o „przerwaniu działań wojennych”. Stało się to o godzinie 20:20. Do 5 października trwało jednak opuszczanie miasta przez oddziały powstańcze, wciąż działało powstańcze dowództwo i struktury Polskiego Państwa Podziemnego.

Negocjacje rozpoczęły się 2 października o godzinie 9:00, kiedy do dowodzącego siłami niemieckimi obergruppenfuhrera SS Ericha von dem Bacha przybyli przedstawiciele AK:

  • płk. dypl. Kazimierz Iranek-Osmecki „Jarecki” – przewodniczący
  • ppłk. dypl. Zygmunt Dobrowolski „Zyndram”
  • ppłk. Franciszek Herman „Bogusławski”
  • kpt. Alfred Korczyński „Sas” – tłumacz.

Kapitulacja miała charakter honorowy. Najistotniejszym punktem było potwierdzenie uprawnień kombatanckich AK i objęcie nimi wszystkich żołnierzy pozostających pod dowództwem AK, a więc także NSZ, PAL i AL. Oznaczało to stosowanie wobec nich wszystkich konwencji międzynarodowych. Co więcej – Niemcy potwierdzili, iże te uprawnienia dotyczą AK na terenie całej Polski. Polskim negocjatorom udało się odrzucić sugestie niemieckie, by kapitulację Powstania uznać za kapitulację całej Armii Krajowej.

Dowództwo niemieckie zobowiązało się przestrzegać prawa międzynarodowego również wobec ludności cywilnej.

Polskie oddziały opuściły Warszawę w zwartych szykach, z flagami narodowymi, a broń musiały złożyć dopiero w momencie oddawania się do niewoli.

Tekst układu:

  1. W dniu 2 X 1944 o godz. 20 czasu niemieckiego (21 czasu polskiego) ustają działania wojenne między polskimi oddziałami wojskowymi, walczącymi na obszarze miasta Warszawy, a oddziałami niemieckimi. Za polskie oddziały wojskowe uważa się wszystkie polskie formacje podlegle taktycznie dowódcy AK W okresie walk od 1 VIII 44 do dnia podpisania układu. Oddziały te zwane będą poniżej „Oddz. AK”.
  2. Żołnierze powyższych polskich oddziałów składają broń w terminie ustalonym w rozdziale drugim niniejszego układu i udają się zwartymi formacjami ze swymi dowódcami na punkty zborne. Miejsca składania broni i punktów zbornych zostaną określone dodatkowo. Oficerowie mają prawo zachować białą broń boczną.
  3. Równocześnie AK wydaje władzom wojskowym niemieckim wziętych do niewoli niemieckich żołnierzy i internowane przez polskie władze osoby narodowości niemieckiej.
  4. Dla zapewnienia ładu i bezpieczeństwa na terenie miasta Warszawy zostaną wyznaczone przez dowództwo AK specjalne jednostki. Jednostki te zostają zwolnione od obowiązku natychmiastowego złożenia broni i pozostaną w mieście aż do czasu zakończenia swych zadań. Dowództwo niemieckie ma prawo kontroli stanu liczebnego tych jednostek.
  5. Z chwilą złożenia broni żołnierze AK korzystają z wszystkich praw konwencji genewskiej z dnia 27 VII 1929, dotyczącej traktowania jeńców wojennych. Z takich samych uprawnień korzystają żołnierze AK, którzy dostali się do niewoli na terenie miasta Warszawy w toku walk od 1 VIII 1944 r.
  6. Prawa jeńców wojennych przysługują też osobom nie walczącym, towarzyszącym AK w rozumieniu art. 81 konwencji genewskiej o traktowaniu jeńców wojennych bez różnicy płci. W szczególności dotyczy to pracowniczek sztabów i łączności, zaopatrzenia i pomocy żołnierzowi, służby informacyjno-prasowej, korespondentów wojennych itp.
  7. Przy stosowaniu konwencji genewskiej o traktowaniu jeńców wojennych miarodajne będą stopnie oficerskie uznane przez dowództwo AK. Legitymacje opiewające na pseudonimy są wystarczającym dowodem przynależności do AK. Prawdziwe nazwiska będą podane do wiadomości niemieckich władz wojskowych. Członkowie AK, którym zaginęły legitymacje, będą identyfikowani przez komisje AK, które zostaną ustanowione. Komisje takie powoływane będą w miarę potrzeby przez komendę AK. Postanowienie niniejszego artykułu stosuje się też do osób wymienionych w art. 6
  8. Osoby, będące w myśl poprzednich artykułów jeńcami wojennymi, nie będą ścigane za swoją działalność wojenną ani polityczną tak w czasie walk w Warszawie, jak i w okresie poprzednim, nawet w wypadku zwolnienia ich z obozu jeńców. Nie będą ścigane przekroczenia niemieckich przepisów prawnych, w szczególności nierejestrowanie się oficerów, uprzednia ucieczka z obozu jeńców, nielegalne przybycie do Polski itp.
  9. W stosunku do ludności cywilnej, znajdującej się w okresie walk w mieście Warszawie, nie będzie stosowana odpowiedzialność zbiorowa. Nikt z osób, znajdujących się w okresie walki w Warszawie, nie będzie ścigany za wykonywanie w czasie walk działalności w organizacji władz administracji, sprawiedliwości, służby bezpieczeństwa, opieki publicznej, instytucji społecznych i charytatywnych ani za współudział w walkach i propagandzie wojennej. Członkowie wyżej wymienionych władz i organizacji nie będą ścigani też za działalność polityczną przed powstaniem.
  10. Żądana przez dowództwo niemieckie ewakuacja miasta Warszawy z ludności cywilnej zostanie przeprowadzona w czasie i w sposób oszczędzający ludności zbędnych cierpień. Umożliwi się ewakuację przedmiotów posiadających wartość artystyczną, kulturalną i kościelną. Dowództwo niemieckie dołoży starań, by zabezpieczyć pozostałe w mieście mienie publiczne i prywatne. Szczegóły ewakuacji uregulowane będą osobnym porozumieniem.

II

  1. Dowództwo AK zobowiązuje się w dniu 3 X 44, począwszy od godziny 7 czasu niemieckiego (godz. 8 czasu polskiego), usuwać barykady leżące przede wszystkim najbliżej linii niemieckich.
  2. Dowództwo AK wyda jeszcze w dniu 2 X 44 najpóźniej do godziny 24 czasu niemieckiego (1-3 X czasu polskiego) na liniach niemieckich wszystkich jeńców, jak również według możności niemieckie internowane osoby cywilne przedstawicielom niemieckich sił zbrojnych.
  3. Gdyby usuwanie barykad nie zostało rozpoczęte na czas, niemieckie dowództwo zastrzega sobie prawo wypowiedzenia niniejszego układu w dniu 3 X 44 począwszy od godziny 12 czasu niemieckiego (13 czasu polskiego), przy czym wypowiedzenie staje się skuteczne w dwie godziny od chwili doręczenia pisma wypowiadającego układ na liniach polskich.
  4. Dowództwo AK zobowiązuje się wyprowadzić z Warszawy dla złożenia broni w dniu 4 X 44 jeden pułk, względnie 3 baony z różnych pułków. Przekroczenie linii niemieckich przez czoła tych oddziałów musi nastąpić 4 X 44 o godz. 9 czasu niemieckiego (godz. 10 czasu polskiego).
  5. Pozostałe oddziały AK, z wyjątkiem jednostek wymienionych w rozdz. I p. 4 niniejszego układu, opuszczą Warszawę dla złożenia broni w dniu 5 X 44.
  6. Oddziały AK wychodzą poza polską linię z bronią, ale bez amunicji, następującymi trasami:
    1. ze Śródmieścia płd. – 72 pp. ulicami: Śniadeckich, 6 Sierpnia (Szuch Str.), Suchą, Filtrową,
    2. ze Śródmieścia płn.
      1. 36 pp. plac Napoleona – Aleja Sikorskiego (Reichs Str.) – Grójecka (Radomer Str.),
      2. 13 pp. ulicami: Grzybowską-Chłodną (Eisgruben Str.) – Wolską (Litzmannstadt Str.).
  7. W mieście pozostaną następujące siły AK:
    1. dla czynności porządkowych 3 komp. piech. uzbrojone w pistolety, pistolety maszynowe i karabiny ręczne,
    2. dla ochrony i przekazania trzech magazynów pułkowych z amunicją i sprzętem 30 ludzi uzbrojonych jak wyżej,
    3. jednostki sanitarne dla opieki i transportu rannych i ewakuacji szpitala – nie uzbrojone.
  8. Ewakuację rannych i chorych żołnierzy AK, jak też materiału sanitarnego ustali szef sanitarny wojsk niemieckich z szefem sanitarnym AK. W ten sam sposób nastąpi ewakuowanie rodzin personelu sanitarnego.
  9. Żołnierzy AK poznaje się po biało-czerwonej opasce naramiennej lub proporczykach, względnie orzełku polskim, niezależnie od tego, czy noszą jakiekolwiek mundury czy też ubrania cywilne.
  10. Układające się strony stwierdzają, że transport, pomieszczenie, straż i opieka nad jeńcami wojennymi pozostaje wyłącznie w kompetencji niemieckich sił zbrojnych (der Deutschen Wehrmacht). Strona niemiecka zapewnia, że zadania te w stosunku do żołnierzy AK nie będą powierzone formacjom obcych narodowości.
  11. Kobiety, które w rozumieniu rozdziału I pktu 6 są jeńcami wojennymi, będą umieszczone w obozach odpowiadającym „oflagom”, względnie „stalagom”. Za kobiece stopnie oficerskie uważa się młodszą komendantkę, komendantkę, starszą komendantkę, inspektorkę. Kobiety – jeńcy wojenni – mogą na własne życzenie być traktowane jak pozostała ludność Warszawy.
  12. Władze wojskowe niemieckie powiadomią bezzwłocznie Auswärtige Ge-fangenenhilfe der YMCA w Sagan o miejscu i ilości umieszczonych w obozach żołnierzy AK i osób towarzyszących.
  13. Dla pomocy technicznej w wykonaniu niniejszego układu dysponuje SS-Obergruppenfuhrer und Gen. der Polizei von dem Bach trzema polskimi oficerami.

III

Przy wykroczeniach przeciw postanowieniom niniejszego układu pociągani będą do odpowiedzialności ci sprawcy, którym wykazano winę.

Podpisy:
von dem Bach
Iranek Kazimierz, płk.
Dobrowolski, ppłk

Los wszystkich uczestników tamtych negocjacji można uznać za symboliczne. Oficerowie AK rzecz jasna trafili do obozów jenieckich, a po wyzwoleniu:

  • Płk Kazimierz Iranek znalazł się na emigracji w Londynie.
  • Ppłk Zygmunt Dobrowolski powrócił do kraju, gdzie zmarł w 1975 roku.
  • Ppłk Franciszek Herman także wrócił do Polski, został oskarżony w tzw. procesie generałów i zmarł w mokotowskim więzieniu.
  • Kpt. Alfred Korczyński wyemigrował do Kanady.

Von dem Bach został ujęty przez Amerykanów. Zeznawał w procesie norymberskim przeciw niemieckim władzom, dzięki czemu uniknął wydania Polsce lub Rosji, a w Niemczech otrzymał karę aresztu domowego. Sądzony ponownie w 1962 został skazany na dożywocie za zamordowanie 6 niemieckich komunistów. Zmarł w więzieniu w 1972 roku. W Polsce znalazł się tylko jako świadek na procesie gubernatora Fischera.

  • Facebook
  • email
  • PDF
  • Twitter
  • Wykop
  • Blogger.com
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Bookmarks
  • Grono.net
  • Ulubione
  • Śledzik
Ten wpis został opublikowany w kategorii Historia, II wojna światowa, Teatr TV, film i oznaczony tagami , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

3 odpowiedzi na „Ostatni dzień Powstania Warszawskiego

  1. HMW pisze:

    W końcu rzetelne opracowaniw ostatniego dnia PW 44.

  2. HMW pisze:

    Los mieszkańców Warszawy i Powstańców ma …………DRUGIE DNO…..
    ……
    mieli być i byli niewolnikami pracującymi dla produkcji zbrojeniowej III RZESZY.

    Przez Obóz KZ Auschwitz dalej zawiezieni byli do KZ Gross Rosen…RIESE
    i wielu zginęŁo anonimowo w SZTOLNIACH ….Gór Sowich…. i sztolniach na terenie AUSTRII…..(…..)

  3. Henryk Gayny pisze:

    1)Ograniczenie do zolnierzy podlegajacymi dowodztwie AK nie gwarantowalo bezpieczenstwa zolnierzom innych formacji!
    2)Ustalenia kapitulacji nie zostaly zrealizowane przez Niemcow w zadnym wymiarze !!!
    np. zdychanie z glodu dla zolnirzy AK np. w Zeithain,wywoz cywilow do obozow koncentracijnich (tez Auschwitz) i do pracy przymusowej w Rzeszy.Pladrowanie (mordowanie zmuszonych polskich pomocnikow) i systematyczne palenie reszty Warszawy.
    3)W jakim zamiarze Bor-Komorowski i kilku jego generalow bezposrednio po powstaniu zmierzali w miejsce pobytu Himmlera (Mazury i Berlin).Czy doszlo do spotkania?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.