Książę i jego kronikarz

Bolesław III Krzywousty (1086-1138), książę Polski 1107-1138 (od 1102 władał Małopolską i Śląskiem), nieomal całe panowanie zbiegło mu na walkach z wrogami, obronił niezależność kraju wobec cesarstwa, przyłączył na powrót do Polski Pomorze Gdańskie i podporządkował sobie Pomorze Zachodnie. Swym testamentem zapoczątkował rozbicie dzielnicowe Polski.

W naszej potocznej świadomości historycznej pokutuje przekonanie, że władcy Polski wyróżniali się na tle europejskich monarchów łagodnością, w związku z czym dla zwykłego człowieka, który w historii poszukuje wielkich zbrodni i namiętności, ich życiorysy są nieciekawe. Nic bardziej mylnego, jeśli mówimy o Piastach! Wojny między braćmi, sięganie po zewnętrzne wsparcie (czyli z naszego punktu widzenia – zdrady), oślepianie i ćwiartowanie przeciwników, jak również przyjaciół i krewnych – to wszystko znajdziemy w czasach piastowskich. Po prostu europejska norma, która najpełniejsze odbicie znalazła w losach Bolesława Krzywoustego. Znamy je znakomicie dzięki „Kronice” Galla Anonima.

 Anonim zwany GallemPanowanie Bolesława Krzywoustego znamy bardzo dokładnie dzięki Kronice polskiej anonimowego autora mylnie nazwanego Gallem (Francuzem). Jego pochodzenie, imię, lata pobytu w Polsce, daty życia są nam nieznane. Wiemy tylko tyle, ile wyjawia jego dzieło – że był człowiekiem bardzo dobrze wykształconym i pełnym wdzięczności dla swej nowej ojczyzny. Pisana po łacinie Kronika to pierwsze w naszej literaturze dzieło w całości poświęcone Polsce. Przebywający w naszym kraju autor był naocznym świadkiem opisywanych wydarzeń, a starsze z nich znał z opowiadań świadków lub tradycji panującej na dworze Bolesława (której warto niejednokrotnie wierzyć). Dzieło jego uważa się za wiarygodne i uczciwe. Najlepszy dowód stanowi uczciwe przedstawienie sporu między Bolesławem Śmiałym i św. Stanisławem, co nie mogło podobać się Krzywoustemu.  Na zdjęciu: strona z Kroniki Galla Anonima

Jego ojciec Władysław I Herman został wyniesiony do władzy przez bunt skierowany przeciw Bolesławowi Śmiałemu, swojemu bratu. Panowanie Krzywoustego stało się możliwe dzięki niespodziewanej śmierci prawowitego następcy tronu, czyli syna Śmiałego (raczej nikt nie ma wątpliwości, że został otruty na rozkaz Władysław Hermana).

Młodość Krzywoustego upłynęła pod znakiem buntów przeciw rodzonemu ojcu, w sojuszu ze starszym bratem przyrodnim, Zbigniewem. Kiedy książę w 1102 zgodził się podzielić kraj między swoich synów, dla siebie zachowując tylko Mazowsze, bracia na ostrzu noża postawili problem wojewody Sieciecha, głównego doradcy Władysława Hermana (a zarazem kochanka jego żony) i doprowadzili do wygnania wielmoży z kraju. Następnie, po śmierci ojca, przez 5 lat toczyli spory i walki o władzę zwierzchnią w kraju, zakończone w 1107 triumfem młodszego, Bolesława. Ale i to nie przyniosło pokoju. W tym samym roku wybuchła wojna domowa, która zakończyła się klęską Zbigniewa i jego ucieczką do Czech.

Sprawa wygnanego księcia stała się dla króla niemieckiego i późniejszego cesarza Henryka V pretekstem do wtrącenia się w sprawy polskie. W 1109 wybuchła wojna polsko-niemiecka wsławiona bohaterską postawą obrońców Głogowa. Na żądanie poddania miasta odpowiedzieli oni, że muszą otrzymać zgodę Bolesława. Henryk V zgodził się na krótki rozejm, biorąc jako zakładników dzieci załogi, które zobowiązał się uwolnić bez względu na odpowiedź Krzywoustego. Jednak gdy książę zagroził obrońcom obdarciem ze skóry za kapitulację, wojska niemieckie ruszyły do ataku, używając zakładników jako żywych tarcz. Strach przed gniewem księcia okazał się większy niż lęk o najbliższych i załoga stawiła zaciekły opór. Nie wskórawszy nic pod Głogowem, Henryk ruszył na Wrocław, nękany przez wojska Bolesława wojną podjazdową, więc ostatecznie musiał się wycofać z Polski.

Nie wiadomo, kiedy zawarto pokój ani jakie były jego dokładne warunki. Najprawdopodobniej Krzywousty zgodził się płacić daninę z Pomorza Zachodniego (którego jeszcze nie posiadał) i wydzielić dzielnicę Zbigniewowi (choć mógł to zrobić z własnej woli, by zapobiec na przyszłość ingerencjom cesarza w sprawy polskie).

Jak by nie było, Zbigniew zapewne w 1110 wrócił do Polski. I niedługo później został z rozkazu brata oślepiony. Arcybiskup gnieźnieński za tę zbrodnię rzucił na Bolesława klątwę, na szczęście książę nie popełnił błędu Bolesława Śmiałego. Nie próbował nawet podnieść ręki na zwierzchnika polskiego Kościoła, za to rzucił się do solennej pokuty. Przez 40 dni pościł i rozdawał jałmużny ubogim, udał się na dwie pielgrzymki pokutne i w efekcie uzyskał przebaczenie.

Pokonawszy Niemców i zamknąwszy ostatecznie problem pretensji Zbigniewa do władzy w Polsce, miał Krzywousty wolną drogę do podboju Pomorza, o które zaczął walczyć jeszcze w 1102. W 1119 po czteroletnich walkach opanował Pomorze Gdańskie i przyłączył je na powrót do Polski. W 1122 przyjął hołd księcia panującego na Pomorzu Zachodnim (Szczecińskim) i stał się jego zwierzchnikiem. Po 20 latach ciągłych wojen zrealizował cel, który postawił sobie na samym początku swojego panowania.

Poza walkami ze Zbigniewem, Pomorzanami, Niemcami Bolesław Krzywousty musiał się zmagać z buntem wojewody Skarbimira (1117), regularnie ingerował w wewnętrzne sprawy Czech i Węgier, by zapewnić sobie spokój na południu, zawierał i zrywał sojusze (np. z Danią i Szwecją). Jedynie z Rusią utrzymywał niewstrzymany pokój. Można powiedzieć, że panowanie Krzywoustego było strasznie monotonne – nic tylko wojny i wojny…

Niewątpliwie, był to jeden z najwybitniejszych władców Polski. Nie zmienią tej oceny wydarzenia, które miały miejsce po jego śmierci.

Testament Bolesława KrzywoustegoKrzywousty miał 6 synów. Pamiętając zapewne własne wojny z bratem, postanowił ustrzec swych potomków przed podobnym niebezpieczeństwem. Nie wiadomo kiedy dokładnie wpadł na pomysł takiego podziału kraju między własne dzieci, by zarazem uchronić jedność państwa. Każdy z synów otrzymał swoją dzielnicę, a największą – najstarszy z nich, który zarazem miał sprawować władzę zwierzchnią nad młodszymi braćmi. Seniorat miał przechodzić każdorazowo na najstarszego z Piastów, a nie na syna zmarłego seniora. Te – wydawało by się – racjonalne założenia od początku okazały się idealistyczne, a Polska weszła w epokę rozbicia dzielnicowego

Podział kraju wg testamentu Bolesława Krzywoustego

  • Facebook
  • email
  • PDF
  • Twitter
  • Wykop
  • Blogger.com
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Bookmarks
  • Grono.net
  • Ulubione
  • Śledzik
Ten wpis został opublikowany w kategorii Historia, Polska Piastów i oznaczony tagami , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.