Helena Modrzejewska

dziennik polski24.plNajwybitniejsza polska aktorka XIX wieku, rozkochana w Szekspirze, Schillerze, Słowackim. Jej marzeniem było wprowadzenie na warszawską scenę utworów zakazanych romantyków, o udostępnienie Polsce arcydzieł sztuki światowej, a światu – arcydzieł sztuki polskiej. Urodzona w 1840 roku w Krakowie, zmarła w 1909 roku w Kaliforni.


Była nieślubnym dzieckiem Józefy Bendy, wdowy po zamożnym kupcu. W domu panowała atmosfera fascynacji teatrem – dwaj przyrodni bracia Heleny – Józef i Feliks – także zostali aktorami.

W rozpoczęciu kariery 20-letniej Helenie pomógł starszy od niej o kilkanaście lat przyjaciel domu Gustaw Zimajer, pierwsza wielka miłość aktorki, ojciec dwójki jej dzieci. Ślub nie wchodził w grę, ponieważ Zimajer był już żonaty.

Helena pod pseudonimem Modrzejewska debiutowała na prowincjonalnych scenach w Bochni, Nowym Sączu, Przemyślu, Rzeszowie, Brzeżanach Stanisławowie i Czerniowcach podróżując z wędrownymi trupami aktorskimi.

Ten „cygański” rozdział jej życia zawiera najwięcej białych plam, sama Modrzejewska, gdy już została gwiazdą, nie afiszowała się z nieślubnym związkiem. Z Zimajerem rozstała się po śmierci ich córeczki, zabrała syna Rudolfa i uciekła do Krakowa, gdzie zdobyła 4-letni kontrakt.

Od samego początku kariery Modrzejewska zbierała pełne zachwytu recenzje. Grywała role z romantycznego repertuaru Schillera i Słowackiego a także Fredry.

Pierwszą rolę szekspirowską, z których później miała słynąć, zagrała 1866 roku w „Kupcu Weneckim”. Do legendy przeszły jej kreacje w „Adriannie”, „Marii Stuart” i „Barbarze Radziwiłłównie”.

W połowie XIX wieku praca aktorki kontraktowej przypominała obóz pracy, przedstawienia grano krótko, ale prawie co tydzień miała miejsce jakaś premiera. Zdarzało się, że w jednym tygodniu grano aż trzy nowe spektakle. Modrzejewska w tym okresie miała poczucie, że w Krakowie osiągnęła wszystko, co było w tym mieście możliwe. W 1868 roku ruszyła na podbój Warszawy.

W stolicy osiągnęła spektakularny sukces. Przez tydzień napisano o niej więcej pochlebnych recenzji niż przez poprzednie siedem lat kariery. Jej portret w roli Ofelii zawisł z Zachęcie, na witrynach sklepowych prezentowano jej zdjęcia. W tym okresie Modrzejewska wzięła ślub z Karolem Chłapowskim, arystokratą z Wielkopolski.

Modrzejewska zaczęła marzyć o karierze światowej. Występy na scenach rosyjskich i niemieckich nie wchodziły w grę z powodów patriotycznych, Chłapowscy zaczęli więc rozmyślać o wyjeździe do Ameryki. Modrzejewską denerwowała w Warszawie atmosfera zazdrości ze strony scenicznych rywalek.

W 1876 roku decyzja zapadła – Modrzejewska, jej mąż i syn oraz grupka bliskich przyjaciół m.in. Julian Sypniewski, Łucjan Paprockim oraz Henryk Sienkiewicz wyemigrowali do Kalifornii, gdzie osiedlili się na farmie i rozpoczęli żywot osadników.

Szybko okazało się, że trudności prac rolnych przerastają grupkę artystów. Farma upadła, część osadników wróciła do Polski, ale Modrzejewska postanowiła zostać. Kilka miesięcy intensywnej nauki angielskiego pozwoliło jej z sukcesem zadebiutować w USA na deskach California Theatre. Aktorka przyjęła pseudonim Helena Modjeska jako łatwiejszy do wymówienia dla Amerykanów.

W Ameryce Modrzejewska zyskała status prawdziwej gwiazdy, oklaskiwanej i wielbionej. Bardzo podobała się jej kreacja w „Damie kameliowej” Dumasa, podobno doprowadzała w niej do spazmów nawet najoporniejszą widownię.

Nowy Jork Modrzejewską rozczarował, dobrze natomiast poczuła się na amerykańskim Południu, którego mieszkańcy wydali jej się podobni z temperamentu do rodaków. Z „Damą kameliową” oraz jako szekspirowska Julia objechała niemal całe Stany Zjednoczone.

Bycie gwiazdą amerykańskiej sceny oznaczało bardzo wyczerpujące tournee, których Modrzejewska odbyła w sumie aż 23. W 1883 przyjęła obywatelstwo amerykańskie, często podróżowała do Europy. Kilkakrotnie odwiedziła Polskę, głównie Kraków, ponieważ krytyczny stosunek Modrzejewskiej wobec rządu rosyjskiego spowodował wydanie ukazu carskiego, który zakazywał jej wjazdu na terytorium rosyjskie.

W 1907 roku Modrzejewska zakończyła 46-letnią karierę aktorską, podczas której wystąpiła około sześciu tysięcy razy w ponad 260 rolach. Najczęściej graną przez nią rolą były Maria Stuart z dramatu Fryderyka Schillera i Lady Makbet. Zasłynęła ze swych interpretacji ról szekspirowskich, których zagrała aż 18.

Umarła w Bay Island w East Newport w Kalifornii 8 kwietnia 1909 roku. Jej pogrzeb odbył się w Los Angeles, ale jej szczątki przeniesiono na Cmentarz Rakowicki w Krakowie. Uroczystości pogrzebowe przerodziły się w manifestację patriotyczną.(PAP)

Agata Szwedowicz

za: dzieje.pl

Leszek Długosz o Helenie Modrzejewskiej

 

  • Facebook
  • email
  • PDF
  • Twitter
  • Wykop
  • Blogger.com
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Bookmarks
  • Grono.net
  • Ulubione
  • Śledzik
Ten wpis został opublikowany w kategorii Czasy zaborów, Historia, Teatr TV, film i oznaczony tagami , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Helena Modrzejewska

  1. Jerzy pisze:

    Wielka dama polskiej i amerykańskiej sceny. Trudna młodośc i wielka kariera jest cechą wielkich.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.