Ofiary morderców w togach

Ofiary stalinowskich sądów to 5 tysięcy osób skazanych na śmierć. Wszyscy wiemy o zbrodniach dokonanych na rotmistrzu Pileckim, generale „Nilu”… Ale oprócz tych Herosów z rąk UB ginęli szarzy rycerze wolnej Polski. Tylko część za walkę z bronią w ręku, inni za pomoc Żołnierzom Wyklętym lub tylko zbieranie informacji. Losy takich osób przybliża publikacja IPN.

Skazani na karę śmierci 
przez wojskowy sąd rejonowy 
w Katowicach 1946–1955
Wstęp i opracowanie Tomasz Kurpierz

Fragmenty

© Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Seria „Studia i Materiały”, tom 6

WSTĘP

Wprowadzenie i funkcjonowanie władzy komunistycznej w Polsce, szczególnie w latach 1944–1956, opierało się przede wszystkim na istnieniu szeroko rozbudowanego systemu represji, którego jeden z podstawowych elementów stanowił aparat prokuratorsko-sądowniczy. Przy zachowaniu pozorów ciągłości struktury sądowniczej nowe władze już od 1944 r. zaczęły tworzyć rodzaj alternatywnego wymiaru sprawiedliwości, rozbudowując przede wszystkim sieć sądownictwa wojskowego. Istotnym środkiem represji stało się restrykcyjne prawo. Kara śmierci, najwyższa sankcja jaką dysponuje państwo wobec jednostki, przestała być w Polsce w pierwszych latach funkcjonowania władzy ludowej przez swą powszechność karą wyjątkową.

Wyposażone w szereg niezwykle surowych aktów prawnych sądownictwo wojskowe, obok jednostek sowieckich i urzędów bezpieczeństwa, odegrało podstawową rolę w likwidacji podziemia antykomunistycznego.

Od 1946 r. represyjną funkcję w sądownictwie wojskowym spełniały przede wszystkim Wojskowe Sądy Rejonowe, przed którymi stanęło najwięcej osób oskarżonych o działalność polityczną przeciwko nowemu ustrojowi. Sądy te powołane zostały 20 stycznia 1946 r. rozkazem ministra obrony narodowej.

Podstawy prawne

Jednym z elementów walki politycznej w Polsce po 1944 r. stało się bardzo represyjne prawo. Zachowując pozornie akty prawne obowiązujące w Polsce przed wojną, nowa władza, głównie poprzez ustawodawstwo specjalne, zaostrzyła politykę karną w stosunku do osób występujących przeciwko nowemu ustrojowi. Wyroki śmierci przestały być karą wyjątkową, stając się jednym z podstawowych sposobów eliminowania przeciwników politycznych. Najsurowsze i najczęściej stosowane przez WSR akty prawne uchwalono w latach 1944–1946. W kolejności chronologicznej były to następujące dekrety i kodeksy:

  • Dekret PKWN z 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną oraz dla zdrajców narodu polskiego (kara śmierci z trzech artykułów),
  • Kodeks Karny Wojska Polskiego (kkWP) wprowadzony dekretem PKWN z 23 września 1944 r. (kara śmierci z dziesięciu artykułów),
  • Dekret o ochronie państwa z 30 października 1944 r. (kara śmierci z jedenastu artykułów),
  • Dekret o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa z 16 listopada 1945 r. (kara śmierci z trzech artykułów),
  • Dekret o odpowiedzialności za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego z 22 stycznia 1946 r. (kara śmierci z jednego artykułu),
  • Dekret o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa [drugi] z 13 czerwca 1946 r. (kara śmierci z jedenastu artykułów),
  • Dekret o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej z 26 października 1949 r.

Orzecznictwo

Skalę działania sądownictwa wojskowego obrazuje przede wszystkim liczba orzeczonych wyroków.

Według dotychczasowych, nadal szacunkowych danych, w latach 1944– –1955 sądy te wydały za tzw. przestępstwa przeciwko państwu ponad 81 tys. wyroków skazujących, z czego większość zapadło właśnie przed Wojskowymi Sądami Rejonowymi.

Najwyższy wymiar kary otrzymało ok. 5 tys. osób, z czego blisko 3,5 tys. wyroków zapadło właśnie przed WSR. Łącznie wykonanych zostało ok. dwie piąte wyroków.

W skali całego kraju najbardziej represyjne okazały się lata 1946–1948, kiedy to sędziowie WSR orzekli dwie trzecie kar z okresu 1946–1955, z czego stracono blisko trzy czwarte spośród ogólnej liczby skazanych.

Do 1955 r. (z wyjątkiem 1952 r.) liczba orzeczonych i wykonanych wyroków śmierci w skali całego kraju zaczęła systematycznie maleć. Najbardziej represyjny w sądownictwie wojskowym okazał się więc okres wprowadzania nowej władzy. W późniejszych latach, kiedy cały system represji nabrał charakteru powszechnego, sądownictwo wojskowe w mniejszym stopniu zaczęło ferować najwyższy wymiar kary w stosunku do osób cywilnych.

Wojskowy wymiar sprawiedliwości ferował najsurowsze wyroki w okresie, kiedy de facto jeszcze nie do końca była rozstrzygnięta walka o władzę.

Powody represji

W trakcie ustalania faktycznych powodów represji niejednokrotnie pojawiały się wątpliwości, czy dana osoba była rzeczywiście skazana na karę śmierci z powodów politycznych. System komunistyczny, nie tylko w wymiarze politycznym, ale także formalno-prawnym, bardzo często nadawał działalności politycznej znamiona czynów czysto kryminalnych. Zamachy na członków Polskiej Partii Robotniczej, osoby współpracujące z władzami bezpieczeństwa czy też konfiskaty ich mienia przedstawiane były w aktach oskarżenia i wyrokach jako napady rabunkowe na osoby prywatne. Oskarżenia członków podziemia niepodległościowego o czyny czysto kryminalne miały uzasadnienie propagandowe i w ten sposób ułatwiały władzy komunistycznej przedstawienie części opozycji jako zwykłych przestępców kryminalnych. Stąd też w wielu przypadkach w akcie oskarżenia lub samym wyroku w ogóle nie wspominano o politycznej działalności danej osoby, oskarżając ją np. o udział w „bandzie rabunkowej mającej na celu dokonywanie terrorystycznych napadów rabunkowych” czy też w „nielegalnym związku” dokonującym zaborów mienia i napadów. Stąd też analiza wyroków skazujących na karę śmierci jest także próbą wyjaśnienia, ile osób skazanych za rzekome czyny kryminalne osądzono w rzeczywistości z powodu ich działalności politycznej.

Nie można również pominąć grup, których działania mające charakter polityczny, polegające np. na likwidowaniu zagrażających im konfidentów lub funkcjonariuszy UB, pokrywały się z czynami o charakterze kryminalnym. Oddziały te mogły w miarę rozwoju sytuacji stać się pospolitymi bandami lub włączyć w struktury partyzantki antykomunistycznej.

Z drugiej zaś strony zdarzały się przypadki, iż na karę śmierci np. za rzekomą współpracę z podziemiem, szpiegostwo, sabotaż skazywano osoby, które w rzeczywistości nie były zaangażowane w jakąkolwiek działalność opozycyjną.

Podczas prowadzonych badań w wielu przypadkach trudne okazało się jednoznaczne określenie przynależności organizacyjnej skazanych na karę śmierci. Przykładowo niemal powszechną tendencją było rozciąganie przez propagandę komunistyczną (a więc także i przez organy sądownictwa wojskowego) pojęcia NSZ na inne jednostki podziemia, często niezwiązane z ruchem narodowym. Również w orzecznictwie WSR w Katowicach zdarzały się przypadki, iż osoba skazywana za działalność w NSZ, w rzeczywistości zaangażowana była w np. w podziemie poakowskie lub w ogóle nie miała związków z konspiracją niepodległościową.

Z dużą ostrożnością trzeba również traktować wyroki śmierci wydawane po 1945 r. za działalność w AK, które często mogły odnosić się do osób faktycznie zaangażowanych w inne struktury konspiracyjne lub grupy niepodległościowe.

Nadal otwartą kwestią pozostaje problem, które z ujawnionych organizacji były faktycznymi strukturami podziemnymi, a które stanowiły prowokację zorganizowaną przez funkcjonariuszy UB. WSR w Katowicach wydał np. w październiku 1951 r. wyrok śmierci m.in. za niepoinformowanie władzy o działalności organizacji Śląskie Siły Zbrojne, w rzeczywistości od początku stworzonej i kontrolowanej przez Urząd Bezpieczeństwa. Z dużą dozą ostrożności należy również traktować ewentualną przynależność organizacyjną osób skazanych wyłącznie za zatajenie informacji o działalności nielegalnej organizacji.

Najliczniejszą grupę skazanych i straconych przez WSR w Katowicach stanowiły osoby związane czy też wywodzące się z podziemia narodowego, a więc przede wszystkim żołnierze ze zgrupowania „Bartka”, członkowie komendy cieszyńskiej NOW i inni. Warto zwrócić uwagę, iż w przypadkach tych w stosunku do zdecydowanej większości osób nie skorzystano z prawa łaski i wyroki zostały wykonane.

Drugą grupę pod względem liczby orzeczonych kar śmierci stanowią żołnierze AK (do kategorii tej zaliczeni zostali również członkowie oddziałów zbrojnych o proweniencji poakowskiej, w tym np. żołnierze grupy DSZ-ROAK pod dowództwem Władysława Musialika „Bolesława”, działającej głównie na terenie powiatu zawierciańskiego), oskarżeni na ogół o zabory mienia, zamachy itp. W tych przypadkach blisko 70 proc. wyroków śmierci zamienionych zostało na kary więzienia.

Procesy

Od udziału w postępowaniach przygotowawczych w sprawach politycznych odsunięci byli sędziowie śledczy, których w ciągu kilkunastu miesięcy – do początku 1946 r. – niemal całkowicie pozbawiono kompetencji. Stąd też rola sędziów, również w przypadku WSR w Katowicach, ograniczała się do przyjęcia materiałów sporządzonych w czasie śledztwa. Akty oskarżenia sporządzali na ogół oficerowie śledczy prowadzący dane sprawy.

W czasie rozpraw szczególną rolę odgrywali prokuratorzy wojskowi. Udział oskarżyciela publicznego w rozprawach nie był obowiązkowy, z polecenia prokuratury oskarżenie mógł popierać na rozprawie oficer śledczy, jednak w przypadku osób podejrzanych, np. o przynależność do podziemia zbrojnego, sytuacja ta zdarzała się wyjątkowo. Łącznie w czasie rozpraw przed WSR w Katowicach prokuratorzy byli nieobecni przy wydawaniu 34 wyroków śmierci. [Szczególnie zasłużeni dla Polski Ludowej okazali się prokuratorzy:

– Jaszowski Tadeusz (40 wyroków śmierci, w tym 34 w sprawach politycznych)

– Szauber Marek (38/30)

– Piotrowski Stefan (33/17)]

Powołanie obrońców z urzędu i ich rola w faktycznej obronie na ogół była jedynie formalnym wypełnieniem przepisów prawa, zdarzało się również, iż oskarżeni w ogóle pozbawieni byli obrony. Na sali sądowej rola obrońców najczęściej ograniczała się jedynie do prośby o łagodny wymiar kary.

Zdarzały się przypadki, w których obrona dość energicznie występowała w interesie oskarżonych np. w procesie cieszyńskiej komendy NOW w 1946 r., z drugiej jednak strony w materiałach sądowych odnotowane są rozprawy, gdzie obrońca podnosił dodatkowe zarzuty obciążające osoby postawione przed sądem.

Podczas rozpraw oskarżeni wielokrotnie, szczególnie w 1946 r., odwoływali zeznania ze śledztwa, jako złożone pod przymusem, ujawniając najczęściej fakty pobić oraz innych form wywierania fizycznego i psychicznego nacisku ze strony oficerów śledczych. W zdecydowanej większości przypadków sędziowie WSR w Katowicach nie uwzględniali tego typu zeznań złożonych w czasie rozpraw, powołując się niemalże wyłącznie na materiał ze śledztw.

W katowickim sądzie wyroki śmierci zapadały prawie zawsze jednomyślnie, votum separatum składane było w pojedynczych przypadkach i na ogół w sprawach nie mających charakteru politycznego.

Szczególną płaszczyzną współpracy UBP z sądownictwem wojskowym były procesy pokazowe, mające przede wszystkim znaczenie propagandowe. Zarówno terminy, jak i miejsca tego typu rozpraw organizowanych przez WSR w Katowicach nie były przypadkowe i wiązały się np. z nadchodzącym referendum, wyborami czy też stanowiły reakcję na śmierć funkcjonariusza UB.

Bez wątpienia w sprawach politycznych rozpatrywanych przez WSR w Katowicach wyroki niejednokrotnie zapadały jeszcze przed rozprawami. Istotną rolę odgrywali wówczas szefowie WSR, którzy na kolejnych rozprawach, w ścisłym porozumieniu z oficerami urzędów bezpieczeństwa publicznego, „zalecali” konkretną wysokość kary, a niejednokrotnie osobiście ją orzekali.

Procesy często poprzedzały specjalne konferencje z udziałem władz bezpieczeństwa oraz prokuratorów. W Katowicach tego typu spotkania odnotowane zostały np. w kwietniu 1946 r., kiedy to ustalono – jak zostało określone w sprawozdaniu wojewody – „szczegóły planowej akcji tępienia bandytyzmu”. Na decydujący udział władz bezpieczeństwa w ferowaniu wyroków wskazuje również fakt, iż całe fragmenty z raportów sporządzanych przez funkcjonariuszy UB znajdowały się często zarówno w aktach oskarżenia, jak i w treści uzasadnień wyroków.

Podkreślić należy jednak, iż źródłem decyzji dotyczących represjonowania konkretnych osób czy środowisk było przede wszystkim kierownictwo partii komunistycznej. Najważniejsze rozstrzygnięcia (wysokość wyroku, ustalenie składu sędziowskiego, charakter procesu itp.) zapadały na szczeblu partyjnym, w zależności od rangi sprawy na poziomie wojewódzkim lub centralnym. Tam też w pierwszym rzędzie należy szukać osób ponoszących odpowiedzialność za działalność systemu represji, w tym również aparatu prokuratorsko-sądowniczego.

Sędziowie

Najważniejsze stanowiska w wojskowym aparacie sądowniczym w latach 1944–1956 powierzono oficerom Armii Radzieckiej, delegowanym do służby w Wojsku Polskim. Na ogół byli to sędziowie i prokuratorzy, którzy mieli polskie korzenie, ale wykształcenie i awans osiągnęli w ZSRR. Do grupy tej zaliczał się m.in. pierwszy szef WSR w Katowicach, Julian Giemborek, który kierował katowickim sądem w jego najbardziej represyjnym okresie od 11 marca 1946 r. do 12 marca 1947 r.

Drugą liczną grupą, która objęła kierownicze stanowiska w sądownictwie wojskowym byli przedwojenni absolwenci wydziałów prawa kilku renomowanych polskich uczelni. Przykładem może być Karol Wystrychowski, absolwent prawa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, sędzia WSR w Katowicach w latach 1948–1952.

Sytuacja kadrowa zdecydowanie zaczęła zmieniać się od 1948 r., kiedy to sądownictwo wojskowe zaczęli zasilać nowi ludzie, wykształceni już w szkołach organizujących sieć zawodowych kursów prawniczych. Największa liczba absolwentów opuściła Oficerską Szkołę Prawniczą w Jeleniej Górze, skąd wywodzili się m.in. Tadeusz Urban (aplikant w WSR w Katowicach), Henryk Urbanowicz (asesor WSR w Katowicach) i inni.

W statystykach dotyczących liczby orzeczonych wyroków śmierci przez WSR w Katowicach zdecydowanie przodują sędziowie, którzy uczestniczyli w procesach członków podziemia zbrojnego i politycznego w latach 1946–1947. Giemborek, będący szefem sądu, osobiście jako przewodniczący składów sędziowskich wydał 74 wyroki śmierci, m.in. w procesach żołnierzy ze zgrupowania „Bartka”, oddziału „Wędrowiec”, komendy cieszyńskiej NOW, organizacji 555 Okręg AK i innych. Zastępca szefa WSR w Katowicach w 1946 r., Mieczysław Janicki, uczestniczył w katowickim sądzie w orzeczeniu 91 wyroków śmierci (60 wyroków śmierci orzekł jako przewodniczący składu sędziowskiego, współuczestniczył w składach sędziowskich przy orzekaniu kolejnych 31), m.in. na żołnierzy AK, członków zgrupowania „Bartka”, dowództwo Okręgu Śląskiego KWP. Wiktor Adamski (Altschüler) – orzekał w procesach (jako przewodniczący składu lub sędzia), w których zapadły 63 wyroki śmierci, sądził m.in. członków komendy cieszyńskiej NOW, zgrupowania „Bartka” (np. z oddziału Józefa Kołodzieja „Wichury”) i innych. Wśród członków składów sędziowskich z orzeczoną największą liczbą kar śmierci znaleźli się również: Edmund Ronowicz (jako asesor) – 34 wyroki śmierci, Tadeusz Makowski (jako asesor) – 30 wyroków śmierci, Aleksander Warecki (Warenhaupt), późniejszy szef WSR we Wrocławiu i Warszawie – 21 wyroków śmierci.

Znane są również przypadki „wypożyczania” sędziów z jednego sądu do drugiego, np. Włodzimierz Ostapowicz, pełniący funkcję szefa WSR we Wrocławiu, przewodniczył składowi sędziowskiemu w WSR w Katowicach, który osądził w 1952 r. członków rzekomej siatki szpiegowskiej na terenie Górnego Śląska (orzekł trzy wyroki śmierci, wszystkie wykonane).

Po wyroku

Jeżeli orzeczono karę śmierci, wówczas bezpośrednio po podpisaniu wyroku skład sądzący odbywał naradę celem rozważenia, czy skazany zasługuje na ułaskawienie i jaka kara byłaby odpowiednia w przypadku zmiany wyroku. Opinia dołączana była do akt sprawy. W praktyce więc sędziowie ponosili odpowiedzialność nie tylko za orzeczenie kar, ale również za negatywne zaopiniowanie wniosków o ułaskawienie, co w decydującym stopniu przyczyniało się do wykonania wyroków.

W przypadkach skazania na karę śmierci sąd wojskowy obligatoryjnie orzekał również jako karę dodatkową przepadek mienia skazanego, co rozszerzało bezpośrednio zakres i skutki kary na rodziny skazanych.

Większość egzekucji dokonano we wczesnych godzinach rannych na terenie zakładów karnych w Katowicach, Cieszynie i Bielsku. Wyroki wykonywane były przez rozstrzelanie (w wielu przypadkach było to w rzeczywistości zastrzelenie) lub powieszenie. Odnotowane są przypadki, iż więźniowie podejmowali nieudane próby ucieczki.

Rozstrzelanych grzebano zarówno na terenie pobliskich cmentarzy (np. na cmentarzu w Katowicach Panewnikach, Katowicach Bogucicach), jak i prawdopodobnie w innych miejscach, które w wielu przypadkach są nieznane do czasów współczesnych.

Analiza orzecznictwa WSR w Katowicach w sprawach, w których zapadły wyroki śmierci, jednoznacznie wskazuje na polityczny charakter działalności tego sądu. Tylko około jedna trzecia spraw, w których zapadł najwyższy wymiar kary, dotyczyła przestępstw pospolitych, w pozostałych przypadkach wyroki dotyczyły przede wszystkim osób oskarżonych o działalność lub współpracę z niepodległościowym i antykomunistycznym podziemiem zbrojnym oraz politycznym. Oto one:

BARTMAŃSKI ZDZISŁAW, s. Ludwika, ur. 13 V 1909 r.

Żołnierz ZWZ-AK, zatrzymany przez gestapo w 1942 r., więziony m.in. w Oświęcimiu i Sachsenhausen. Po wojnie pozostał na Zachodzie, według wyroku w sierpniu 1951 r., po przejściu przeszkolenia w amerykańskim ośrodku wywiadowczym w Niemczech Zachodnich, przerzucony został do Polski, gdzie na terenie województw krakowskiego i katowickiego miał utworzyć siatkę wywiadowczą współpracującą z wywiadem amerykańskim.

BĄCZEK KAROL „KARLIK”, s. Franciszka, ur. 5 XI 1920 r.

Funkcjonariusz MO w Jasienicy, powiat cieszyński, od połowy sierpnia do 17 X 1945 r. członek NOW na terenie powiatu cieszyńskiego.

BĄK EDWARD „STRZEMIĘ”

Od czerwca 1945 r. jeden z organizatorów i dowódca komendy NOW na terenie powiatu cieszyńskiego, rozbitej na początku października w trakcie tworzenia siatki konspiracyjnej. Bąk zajmował się werbowaniem nowych członków i organizowaniem oddziałów dywersji bojowej, planował również atak na siedzibę PUBP w Cieszynie.

BOGACKI HUBERT, s. Franciszka, ur. 8 V 1925 r.

Zatrzymany w grudniu 1951 r., wraz z ponad dwudziestu osobami, którym przypisano szpiegostwo na rzecz amerykańskiego wywiadu na terenie województwa katowickiego w siatce kierowanej przez Wiktora Marszałka.

BORGIEŁA KAROL „WACEK”, s. Józefa, ur. 20 XI 1923 r.

Członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka”, od lipca 1946 r. w oddziale Leopolda Sieklińskiego „Poldka”, uczestniczył w akcjach zbrojnych na funkcjonariuszy MO i członków PPR na terenie powiatu bielskiego.

BOŻEK EMANUEL „ORZEŁ”, „PIORUN”, s. Pawła, ur. 20 XI 1920 r.

Członek grupy zbrojnej pod dowództwem Henryka Gawrona „Groma” (podającego się za kapitana WiN, nie związanego ze strukturami tej organizacji), działającej na terenie powiatów katowickiego i pszczyńskiego. B. do oddziału wstąpił w maju 1946 r., od lipca dowódca kilkuosobowej grupy w Brzezince, powiat katowicki, według wyroku uczestniczył m.in. w akcji ulotkowej przed referendum.

BRACHACZEK WALTER „RUDOLF”, s. Józefa, ur. 9 IX 1928 r.

Według wyroku B. miał zorganizować w Pszczynie i Cieszynie siatkę wywiadowczą współpracującą w wywiadem anglosaskim i zachodnioniemieckim, do której zwerbował dziesięć osób.

BRANDYS BERNARD, s. Pawła, ur. 20 VI 1900 r.

Skazany za pomoc w połowie 1946 r. (udzielanie schronienia, przechowywanie broni) członkom oddziału KWP „Wędrowiec”, działającego na terenie powiatu cieszyńskiego, pszczyńskiego i rybnickiego. B. prawdopodobnie nie był zaangażowany w działalność niepodległościową.

BRODA FRANCISZEK „SZYBKI”, s. Franciszka, ur. 23 X 1923 r.

Członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” od sierpnia 1946 r., wziął udział  w kilku akcjach zbrojnych na terenie powiatu bielskiego, m.in. na spółdzielnie, członka PPR.

BRUDNIAK JÓZEF „SOSNA”, s. Macieja, ur. 5 IV 1891 r.

Od listopada 1945 r. do lutego 1946 r. działał w strukturach Klubu (Obwodu) Bytom Rejonu Katowice Okręgu Śląsko-Dąbrowskiego WiN, równocześnie od października 1945 r. pełnił funkcję zastępcy kierownika wywiadu na powiat bytomski Brygad Wywiadowczych WiN. Jako informator z terenu Bytomia i okolic przygotowywał sprawozdania o tematyce gospodarczej i społeczno-politycznej (ze szczególnym uwzględnieniem działalności i struktur PPR, UB, MO, jednostek Armii Czerwonej i WP), przekazywane następnie do krakowskiej centrali BW.

BRYŁA MIECZYSŁAW, s. Piotra, ur. 15 XI 1925 r.

Od października 1945 r. członek ośmioosobowej grupy dywersyjnej wchodzącej w skład oddziału DSZ-ROAK pod dowództwem Władysława Musialika „Bolesława”, działającego na terenie powiatów zawierciańskiego, będzińskiego, częstochowskiego. B. pełnił funkcję zastępcy dowódcy grupy, odpowiadał za utrzymanie łączności z „Bolesławem”. Oddział zorganizował napady na żołnierzy radzieckich, funkcjonariuszy MO, członków PPR, zlikwidowany został przez UB i KBW podczas obławy 6 XII 1945 r.

BRYNIOK JAN, s. Władysława, ur. 22 VIII 1925 r.

Funkcjonariusz MO w Bielsku, od lutego do lipca 1946 r. udzielał informacji członkom zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” m.in. na temat planowanych działań UB i MO oraz danych dotyczących członków PPR.

CHLOND EDWARD, s. Jana, ur. 5 VII 1926 r.

W 1944 r. żołnierz AK w Okręgu Radomsko-Kieleckim, od sierpnia 1945 r. członek grupy zbrojnej działającej na terenie powiatu gliwickiego, określonej w wyroku jako „grupa AK” pod dowództwem Wacława Proszowskiego „Wampira”, żołnierza AK z Okręgu Radomsko-Kieleckiego. Według zeznań skazanych, celem oddziału miało być zbieranie informacji na temat członków PPR, funkcjonariuszy UB, MO, działalność skupiła się jednak głównie na przeprowadzaniu akcji zbrojnych (według wyroku m.in. zastrzelono gajowego, rozbrojono funkcjonariuszy UB, MO).

CZAPLA STANISŁAW „CZARNY”, s. Antoniego, ur. 30 V 1922 r.

Członek grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatów zawierciańskiego i będzińskiego w 1946 r., organizującej m.in. zamachy na funkcjonariuszy UB, MO, w tym również napady o charakterze rabunkowym. Oddział utrzymywał kontakty z oddziałem DSZ-ROAK pod dowództwem Władysława Musialika „Bolesława”. Oskarżony o zabory pieniędzy i dezercję z wojska.

CZYŻ PAWEŁ „NITKA”, s. Pawła, ur. 11 VII 1920 r.

Członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” od maja 1946 r., początkowo w oddziale „Burza” pod dowództwem Edwarda Michalika „Kanara”, a następnie w grupie Ludwika Byrskiego „Żbika”, działających głównie na terenie powiatu bielskiego, brał udział m.in. w zamachach na funkcjonariuszy UB.

DEREJSKI WŁADYSŁAW „ŻYD”, s. Teofila, ur. 4 IV 1909 r.

Członek grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatów zawierciańskiego i będzińskiego w 1946 r., organizującej m.in. zamachy na funkcjonariuszy UB, MO, w tym również napady o charakterze rabunkowym. Grupa utrzymywała kontakty z oddziałem DSZ-ROAK pod dowództwem Władysława Musialika „Bolesława”. Według wyroku D. brał udział w zamachu na funkcjonariusza UB.

DETKO ALFRED „OCHOTNIK”, s. Stefana, ur.16 VIII 1926 r.

Członek grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatów zawierciańskiego i będzińskiego w 1946 r., organizującej m.in. zamachy na funkcjonariuszy UB, MO, w tym również napady o charakterze rabunkowym. Grupa utrzymywała kontakty z oddziałem DSZ-ROAK pod dowództwem Władysława Musialika „Bolesława”.

DZIEDZIC JAN „MŚCICIEL”, s. Józefa, ur. 18 II 1907 r.

Od lipca 1945 r. członek NOW w powiecie cieszyńskim, działał na terenie Jasienicy.

FILIPECKI HENRYK „TARZAN”, s. Juliana, ur. 9 VIII 1923 r.

W pierwszej połowie 1946 r. członek Komendy Powiatowej KWP „Leśniczówka”, po rozbiciu struktur KWP w oddziale pod dowództwem Pawła Sosny „Tygrysa”, działającym od połowy 1946 r. do kwietnia 1947 r. na terenie powiatu rybnickiego w strukturach organizacji kierowanej przez por. Pawła Cierpioła „Makopola”, byłego inspektora rybnickiego AK. F. brał udział m.in. w zamachach funkcjonariuszy UB i członków PPR, zaborach mienia, uciekł z aresztu śledczego w Rybniku.

FLORIAŃSKI JAN, s. Andrzeja, ur. 4 II 1923 r.

Członek organizacji Wolność i Niepodległość kierowanej przez Leona Krzemińskiego, działającej w Katowicach od marca do września 1946 r., zajmującej się kolportowaniem nielegalnej prasy, wypisywaniem antykomunistycznych haseł w miejscach publicznych oraz planowaniem napadów.

FOJCIK ANTONI „TOSIEK”, s. Antoniego, ur. 25 IV 1916 r.

Członek grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatu rybnickiego, złożonej głównie z byłych żołnierzy AK.

FUCHS OSKAR, s. Oskara, ur. 4 VII 1921 r.

Od sierpnia 1945 r. członek NOW w powiecie cieszyńskim (na terenie Skoczowa).

GABOR ALFRED, s. Augustyna, ur. 9 II 1924 r.

Od marca 1946 r. członek zbrojnej „grupy AK” działającej na terenie powiatu gliwickiego od sierpnia 1945 r. pod dowództwem Wacława Proszowskiego „Wampira”, żołnierza AK z Okręgu Radomsko-Kieleckiego. Według zeznań skazanych, celem oddziału miało być zbieranie informacji na temat członków PPR, funkcjonariuszy UB, MO, działalność skupiła się jednak głównie na przeprowadzaniu akcji zbrojnych (według wyroku m.in. zastrzelono gajowego, rozbrojono funkcjonariuszy UB, MO).

GABZDYL JÓZEF „CZARNY”, s. Jana, ur. 28 XII 1924 r.

Członek NOW na terenie powiatu cieszyńskiego w grupie dywersyjnej pod dowództwem Józefa Borkały, skazany został za współudział w zastrzeleniu podczas próby zatrzymania 10 I 1946 r. w Borze Dolnym, powiat cieszyński, czterech funkcjonariuszy UB.

GAŁOSZ MICHAŁ, s. Józefa, ur. 26 IX 1916 r.

Skazany za pomoc („wypożyczenie członkom związku furmanki z koniem […] oraz pistoletu”) grupie dywersyjnej, działającej na terenie powiatu rybnickiego, złożonej głównie z byłych żołnierzy AK.

GAWŁOWSKI JÓZEF, s. Edwarda, ur. 8 III 1915 r.

Żołnierz AK w inspektoracie rybnickim, komendant posterunku MO w Chwałowicach, zdekonspirowany w sierpniu 1945 r. podczas próby uwolnienia z aresztu członka oddziału dywersyjnego AK.

GAWRON HENRYK „GROM”, s. Janiny, ur. 11 IV 1920 r.

Dowódca grupy zbrojnej działającej na terenie powiatów katowickiego i pszczyńskiego, podający się za kapitana WiN, nie związany ze strukturami tej organizacji. Skazany za organizowanie i udział w akcjach zbrojnych, m.in. zamachy na funkcjonariuszy MO, członków PPR oraz zabory mienia, w tym również napady o charakterze rabunkowym.

GELNER FRANCISZEK, s. Franciszka, ur. 10 V 1922 r.

W maju 1946 r. nawiązał kontakt z członkami zgrupowania Henryka Flamego „Bartka”, zajmował się m.in. przechowywaniem broni.

GLEŃ JERZY „GAŁĄŹ”, s. Wiktora, ur. 23 IV 1925 r.

Według wyroku żołnierz AK (?), członek pięcioosobowej grupy dywersyjnej określonej jako „NSZ”, która w okresie od stycznia do kwietnia 1946 r. w Sosnowcu miała zorganizować napady na spółdzielnie, funkcjonariusza PUBP w Będzinie oraz osoby prywatne. W wyroku WSR stwierdził, iż „działalność bandy NSZ miała charakter rabunkowy bez zabarwienia politycznego”.

GODZIK (GODZIEK) ALOJZY, s. Jana, ur. 14 IV 1924 r.

Członek grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatu rybnickiego, złożonej głównie z byłych żołnierzy AK.

GOMOLEWSKI BRONISŁAW, s. Stanisława, ur. 1 IX 1927 r.

Żołnierz inspektoratu rybnickiego AK, w drugiej połowie 1946 r. w oddziale dywersyjnym Pawła Sosny „Tygrysa”, działającym na terenie powiatu rybnickiego. Według wyroku G. uczestniczył w zamachach na funkcjonariuszy MO, UB, członka PPR oraz oskarżony o zabory mienia ruchomego przy użyciu broni.

GÓRA STANISŁAW „ORKAN”, s. Franciszka, ur. 2 I 1918 r.

Członek grupy zbrojnej pod dowództwem Henryka Gawrona „Groma” (podającego się za kapitana WiN, nie związanego ze strukturami tej organizacji), działającej na terenie powiatu katowickiego i pszczyńskiego, funkcjonariusz MO w Pszczynie. Do grupy wstąpił na początku lipca 1946 r., uczestniczył m.in. w napadzie na członka PPR.

GRAD WŁADYSŁAW, s. Andrzeja, ur. 20 V 1920 r.

W latach 1945–1946 członek grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatu rybnickiego, złożonej głównie z byłych żołnierzy AK.

GREŃ WŁADYSŁAW „SÓWKA”, s. Jana, ur. 3 II 1921 r.

Żołnierz AK, od lipca 1945 r. ukrywał się przed władzami bezpieczeństwa. W październiku członek NOW w powiecie cieszyńskim.

GRUDZIEŃ JAN „KRUK”, s. Józefa ur. 27 I 1927 r.

Członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” od czerwca 1946 r. (w oddziale Stanisława Włocha „Lisa”), brał udział w napadach m.in. na majątek państwowy, spółdzielnię, posterunek MO.

GRUSZCZYK WIKTOR „GROŹNY”, s. Franciszka, ur. 28 III 1927 r.

Od końca marca 1946 r. członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka”, od maja, po odniesieniu rany, ukrywał się w domu. Skazany za udział w napadach na terenie powiatów cieszyńskiego i bielskiego m.in. na spółdzielnie, pobicie członka PPR.

GRZEGORCZYK WINCENTY „WAWEL”, s. Józefa, ur. 28 II 1905 r.

Żołnierz AK, dowódca kompanii w Wyrach, powiat pszczyński, na przełomie marca i kwietnia 1945 r. zorganizował pierwszą odprawę swojego sztabu, polecając gromadzenie broni oraz rozprowadzanie ulotek. Po niespełna miesiącu działalności zatrzymany, według wyroku za przestępstwo kryminalne, wznowił działalność po amnestii w sierpniu 1945 r. W konspiracji pozostał wraz z większością nieujawnionego inspektoratu rybnickiego AK. Likwidacja dowodzonej przez niego grupy przeprowadzona została w kwietniu 1946 r. przez PUBP w Pszczynie, kiedy to G. został zatrzymany, pozostali członkowie ujawnili się w czasie amnestii w 1947 r.

GUERTLER STEFAN „TSE”, s. Szymona, ur. 18 XII 1920 r.

Uczestnik konspiracji antyhitlerowskiej w Rudzie Śląskiej, kapral w 7 DP Okręgu Radomsko-Kieleckiego AK. Od kwietnia 1945 r. jeden z organizatorów pracy konspiracyjnej na terenie Rudy Śląskiej, po nawiązaniu od połowy roku kontaktów z kpt. Stanisławem Sojczyńskim „Warszycem”, w listopadzie 1945 r. wraz z Pawłem Stopą „ppłk. Dąbem” oraz Gerhardem Szczurkiem „Ergiem” przystąpił do organizowania Okręgu Śląskiego KWP. Jako adiutant komendanta Okręgu oraz łącznik z dowódcami grup leśnych, zajmował się werbowaniem nowych członków do organizacji, uczestniczył również w akcji propagandowej. Zatrzymany 9 lub 10 VI 1946 r. w Gliwicach w wyniku decyzji Szczurka o dekonspiracji Okręgu Śląskiego KWP. Skazany w trzydniowym procesie pokazowym nad dowództwem Okręgu w kinie „Zorza” w Katowicach.

GUZDEK WŁADYSŁAW „WILK”, s. Teofila, ur. 19 I 1925 r.

Członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” od października 1945 r., brał udział w kilkunastu akcjach zbrojnych. W czasie zorganizowanych przez UB prowokacyjnych transportów żołnierzy „Bartka” na Zachód, skierowany został przez dowództwo zgrupowania do dyspozycji „kpt. Lawiny” (w rzeczywistości funkcjonariusza UB Henryka Wendrowskiego).

HAJKO MARIAN, s. Feliksa, ur. 22 II 1927 r.

Członek grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatu zawierciańskiego i będzińskiego w 1946 r., organizującej m.in. zamachy na funkcjonariuszy UB, MO, w tym również napady o charakterze rabunkowym. Grupa utrzymywała kontakty z oddziałem DSZ-ROAK pod dowództwem Władysława Musialika „Bolesława”. Według wyroku H. uczestniczył w napadach na posterunek MO i placówki UB.

HECZKO PAWEŁ „EDEK”, „Lampart”, „Waryński”, s. Jerzego, ur. 30 I 1906 r.

Wiosną 1944 r., po dezercji z Wehrmachtu, przyłączył się do działającego w okolicach Brennej oddziału AK „Wędrowiec”, od września 1944 r. zostając jego dowódcą. W kwietniu 1945 r. utworzył posterunek MO w Brennej, jednocześnie wraz ze swoją grupą próbował nawiązać kontakt ze strukturami byłego rybnickiego inspektoratu AK. Latem 1945 r. wszedł w struktury organizowanej na terenie powiatu cieszyńskiego komendy NOW, gdzie został komendantem obwodu „Wędrowiec” oraz na nowo zorganizował oddział. Po rozbiciu w październiku 1945 r. cieszyńskiej NOW oraz próbach przyłączenia się do oddziałów Henryka Flamego „Bartka”, wszedł z grupą w struktury Okręgu Śląskiego KWP, od marca 1946 r. mianowany komendantem nowo utworzonej Komendy Powiatowej KWP i oddziału „Wędrowiec”, działającego głównie na terenie powiatów cieszyńskiego, pszczyńskiego i rybnickiego. Dokonał szeregu akcji zbrojnych na zakłady przemysłowe, spółdzielnie rolnicze oraz funkcjonariuszy UB i członków PPR.

HEINRICH WILHELM „SZOFER”, s. Andrzeja, ur. 17 I 1917 r.

Członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” od lipca 1946 r., początkowo w oddziale Ludwika Byrskiego „Żbika”, a następnie w grupie Franciszka Machalicy „Pszczółki”, prawdopodobnie związanej ze zgrupowaniem „Bartka”, działającej na terenie powiatu pszczyńskiego. Brał udział w napadach m.in. na posterunek MO i Dom Ludowy.

JAGOSZ JÓZEF „SARNA”, s. Tomasza, ur. 9 III 1925 r.

Członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” od kwietnia 1946 r., początkowo w oddziale Zdzisława Krausa „Andrusa”, a następnie Józefa Kołodzieja „Wichury”. Działał na terenie powiatów bielskiego, cieszyńskiego i żywieckiego, brał udział m.in. w zamachach na funkcjonariuszy UB, członków PPR.

JAKUBCZAK WŁADYSŁAW „ŚMIAŁY”, s. Lucjana, ur. 1 X 1925 r.

W listopadzie 1945 r. zatrzymany w Częstochowie pod zarzutem przynależności do AK na terenie powiatu częstochowskiego, w trakcie przesłuchań zeznał, że należał do NSZ, co następnie odwołał. Skazany został 22 II 1946 r. w Katowicach przez Wojskowy Sąd Dowództwa Okręgu Wojskowego IV na 7 lat więzienia, postanowieniem NSW z 13 V 1946 r. sprawa przekazana została do WSR w Katowicach celem ponownego rozpatrzenia. Katowicki sąd uznał, iż sprawę należy zakwalifikować według przepisów Dekretu o ochronie państwa, na podstawie którego orzeczona została kara śmierci. Wraz ze skazanym w tym samym procesie na karę śmierci Janem Kłosem bezpośrednio przed egzekucją podjął nieudaną próbę ucieczki.

JANICKI WŁADYSŁAW, s. Franciszka, ur. 18 V 1920 r.

Od lutego 1946 r. w oddziale DSZ-ROAK Władysława Musialika „Bolesława”, skazany za udział w napadzie zbrojnym (bez ofiar śmiertelnych).

JANKOWSKI RAJMUND „DĄB”, s. Ludwika, ur. 31 VIII 1928 r.

Skazany za przynależność do oddziału Franciszka Machalicy „Pszczółki” (grupy zbrojnej działającej na terenie powiatu pszczyńskiego, prawdopodobnie związanej ze zgrupowaniem Henryka Flamego „Bartka”) oraz za udział w zamachach na członków PPR i napady na spółdzielnie.

JANUSZEWSKI WŁADYSŁAW „BLONDYN”, s. Ludwika, ur. 28 VI 1923 r.

W kwietniu 1945 r. przystąpił do grupy zbrojnej (określonej w wyroku jako oddział NSZ), działającej na terenie powiatów katowickiego, olkuskiego, będzińskiego i oświęcimskiego. Uczestniczył w akcjach zbrojnych, m.in. na posterunek MO, żołnierzy Armii Radzieckiej.

JAWOREK STANISŁAW, s. Aleksandra, ur. 30 III 1932 r.

Członek grupy zbrojnej Polska Bojówka Podziemna nr 36 (o nieustalonym charakterze) działającej w Będzinie od stycznia do kwietnia 1950 r. Według wyroku członkowie organizacji (byli członkowie ORMO) zastrzelili funkcjonariusza WUBP w Krakowie, podpalali sklepy spółdzielcze, sporządzali antyrządowe ulotki oraz listy z pogróżkami m.in. do komendanta ORMO.

JOCHEMCZYK ROMAN, s. Wiktora, ur. 9 VIII 1931 r.

Jeden z założycieli i dowódców organizacji Narodowa Organizacja Bojowa, działającej m.in. na terenie powiatów żywieckiego, wadowickiego i pszczyńskiego od kwietnia do grudnia 1950 r.; NOB liczyła kilkunastu członków oraz współpracowników, zorganizowała m.in. zamachy na funkcjonariuszy MO oraz napady na sklepy spółdzielcze.

KANIA EUGENIUSZ „CHYTRY”, s. Józefa, ur. 31 V 1929 r.

Członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” od czerwca 1946 r. (w oddziale Romualda Czarneckiego „Pikola”). Brał udział w zamachach m.in. na funkcjonariuszy MO, UB, członków PPR.

KASPRZYK EDMUND „CZARNY”, s. Wincentego, ur. 7 I 1923 r.

Według wyroku w czasie wojny żołnierz NSZ, w kwietniu 1945 r. przystąpił do grupy zbrojnej (określonej przez sąd jako oddział NSZ), działającej na terenie powiatów katowickiego, olkuskiego, będzińskiego i oświęcimskiego. Uczestniczył w akcjach zbrojnych, m.in. na posterunki MO.

KASSARABA ALEKSANDER „KAMIEŃ”, s. Jana, ur. 12 VIII 1899 r.

Żołnierz AK w Kościejowie, obwód Lwów, brał udział w akcji „Burza”. Po repatriacji wioski w czerwcu 1945 r. do miejscowości Sucha Psina, powiat głubczycki, wznowił działalność, stając na czele ponad trzydziestoosobowej grupy żołnierzy AK z Kościejowej i okolic. W marcu 1946 r. nawiązał kontakt z reorganizowaną konspiracją lwowską. Wprowadził swoich ludzi w struktury V Rejonu Dzielnicy Północnej Okręgu Lwów AK- -WiN. Zajmował się gromadzeniem broni i amunicji, wywiadem wobec Armii Czerwonej, prowadził odprawy. Skazany został m.in. za zorganizowanie w marcu 1946 r. zamachu na sołtysa Wojnowic, powiat głubczycki.

KĘPA JAN, s. Józefa, ur. 19 VII 1928 r.

Według wyroku, po nielegalnym przekroczeniu granicy, usiłował przedostać się do amerykańskiej strefy okupacyjnej w Austrii, zatrzymany 17 III 1951 r. na terenie Czechosłowacji.

KĘSEK JAN, s. Franciszka, ur. 18 V 1913 r.

Według wyroku do maja 1950 r. miał współpracować z wywiadem amerykańskim na terenie województwa katowickiego i krakowskiego oraz przechowywać archiwum NOW.

KIDAWSKI ANDRZEJ „ORLICZ”, „JER”, s. Bolesława, ur. 10 IX 1924 r.

Od 1941 r. żołnierz ZWZ, a następnie AK na terenie Radomska. Od początku 1946 r. zaangażowany w działalność Okręgu Śląskiego KWP. W kwietniu 1946 r. mianowany został szefem wywiadu w Komendzie Powiatowej KWP „Kuźnia” na terenie powiatu gliwickiego. Członkowie siatki wywiadowczej działali w Komendzie Powiatowej MO w Gliwicach oraz PUBP w Gliwicach, zajmując się m.in. zbieraniem informacji na temat funkcjonariuszy UB, MO, uzyskali również informacje na temat tajnych współpracowników UB. K. zajmował się również kolportażem ulotek, w swoim mieszkaniu ukrywał dowódcę Okręgu Śląskiego Gerharda Szczurka „Erga”. Zatrzymany prawdopodobnie po decyzji aresztowanego Szczurka o dekonspiracji Okręgu.

KLIMEK KONSTANTY, s. Szymona, ur. 1 I 1904 r.

Według wyroku skazany za działalność na terenie powiatu opolskiego w związku „Niemiec”, którego członkowie gromadzili broń.

KŁAPTOCZ EMIL „SARNA”, s. Emila, ur. 28 XII 1926 r.

Członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” od czerwca 1945 r. (w oddziale Tadeusza Przewoźnika „Kuby”). Skazany za udział w napadzie na posterunek MO oraz zabory mienia.

KŁAPTOCZ MIECZYSŁAW „LEN”, s. Emila, ur. 28 XII 1926 r.

Członek zgrupowania pod dowództwem Henryka Flamego „Bartka” od kwietnia 1945 r. (w oddziale Tadeusza Przewoźnika „Kuby”). Skazany za udział w napadach na placówkę UB, posterunek MO, zabory mienia.

KŁOS JAN „KOT”, s. Michała, ur. 24 X 1923 r.

Żołnierz AK (?), zatrzymany 14 XI 1945 r., podczas przesłuchań zeznał, że należał do NSZ, co w trakcie rozprawy odwołał. Skazany 22 II 1946 r. w Katowicach przez Wojskowy Sąd Dowództwa Okręgu Wojskowego IV na 10 lat więzienia. Postanowieniem NSW z 13 V 1946 r. sprawa przekazana została do WSR w Katowicach celem ponownego rozpatrzenia. Katowicki sąd uznał, iż sprawę należy zakwalifikować według przepisów Dekretu o ochronie państwa, na podstawie którego orzeczona została kara śmierci. Wraz ze skazanym w tym samym procesie na karę śmierci Władysławem Jakubczakiem bezpośrednio przed egzekucją podjął nieudaną próbę ucieczki .

KOŁODZIEJ EMILIA (z domu Rauer) „MILKA”, c. Jana, ur. 2 IX 1925 r.

W listopadzie 1945 r. na krótko zatrzymana przez UB z powodu działalności brata Józefa Rauera „Bajana” w zgrupowaniu Henryka Flamego „Bartka”, w marcu 1946 r. przyłączyła się do oddziału Zdzisława Krausa „Andrusa”. Uczestniczyła w kilku potyczkach z oddziałami UB i KBW. W czasie zorganizowanych przez UB prowokacyjnych transportów żołnierzy „Bartka” na Zachód, pod koniec września wraz z mężem Józefem Kołodziejem „Wichurą”, z rozkazu „kpt. Lawiny” (w rzeczywistości funkcjonariusza UB Henryka Wendrowskiego) wyjechała do Zabrza, a następnie do Gliwic.  Jako jedyna ze skazanych w procesie na karę śmierci ułaskawiona ze względu na zaawansowaną ciążę.

KOŁODZIEJ JÓZEF „WICHURA”, s. Józefa, ur. 25 VI 1921 r.

Dowódca ze zgrupowania Henryka Flamego „Bartka”. W maju 1945 r. w Bielsku nawiązał kontakt z NSZ, we wrześniu przyłączył się do oddziałów, gdzie po miesiącu objął dowództwo grupy działającej w rejonie Błatniej. Prawdopodobnie odpowiedzialny za propagandę w zgrupowaniu. W trakcie zorganizowanych przez UB prowokacyjnych przerzutów na Zachód wyznaczony został przez „Bartka” na dowódcę pozostałych na miejscu żołnierzy nie uczestniczących w transportach. 4 X 1946 r. zatrzymany w Chorzowie, gdzie udał się z rozkazu „kpt. Lawiny”, w rzeczywistości funkcjonariusza UB Henryka Wendrowskiego.

KOŁODZIEJ ROBERT „OJCIEC”, „STARY”, s. Karola, ur. 25 V 1902 r.

Członek oddziału „Wędrowiec” (od marca 1946 r. formalnie w strukturach Okręgu Śląskiego KWP), działającego na terenie powiatów cieszyńskiego, pszczyńskiego i rybnickiego. Brał udział w akcjach zbrojnych m.in. na terenie powiatu cieszyńskiego.

KOŁODZIEJ ZYGFRYD „JASTRZĄB”, s. Roberta, ur. 19 IV 1928 r.

W 1946 r. członek oddziałów KWP „Wędrowiec” oraz KWP „Leśniczówka”, działających na terenie powiatów cieszyńskiego, pszczyńskiego i rybnickiego; uczestniczył również w maju 1946 r. w akcji rekwizycyjnej na bank w Gliwicach.

KONIECZNY ERNEST, s. Jana, ur. 12 I 1930 r.

Według wyroku zbierał i przekazywał informacje stanowiące tajemnicę państwową i wojskową „agentowi wywiadu zachodnioniemieckiego pracującego na rzecz wywiadów anglosaskich”.

KONIECZNY RYSZARD, s. Teofila, ur. 24 I 1926 r.

Funkcjonariusz MO, według wyroku od czerwca do grudnia 1949 r. należał do nielegalnej organizacji założonej przez Edwarda Szubę na terenie Katowic i Częstochowy. Związek miał przyjąć nazwę Wolność i Niepodległość, zajmować się kolportażem antypaństwowych ulotek, gromadzeniem broni. Grupa została rozbita w stadium organizacji. K. zatrzymano 3 XII 1949 r. W trakcie rozprawy nie przyznał się do uczestnictwa w politycznym związku.

KOTALA BRONISŁAW, s. Antoniego, ur. 28 IX 1913 r.

Członek grupy dywersyjnej Józefa Janika „Anioła” (byłego żołnierza AK, dowódcy oddziału partyzanckiego), działającej na terenie powiatu częstochowskiego od lipca do listopada 1950 r. Oddział wykonał akcje zbrojne na spółdzielnie i pociągi relacji Kielce – Opole, podczas których zginęli strażnicy SOK.

KOZAK ALFRED, s. Leona, ur. 1 I 1924 r.

Po dezercji z WP w czerwcu 1945 r. wstąpił do kilkunastoosobowego oddziału partyzanckiego „Trupia Czaszka”, dowodzonego przez byłego żołnierza AK Leszka Wesołowskiego „Strzałę”, działającego m.in. na terenie powiatów kieleckiego i jędrzejowskiego. Według wyroku miał uczestniczyć w napadzie na funkcjonariusza MO oraz strażnika kolejowego. Zatrzymany 6 XI 1945 r. w Sosnowcu, w czasie rozprawy częściowo przyznał się do zarzucanych mu czynów. NSW w postanowieniu zamieniającym karę śmierci na więzienie stwierdził, że „skazany […] mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej tylko za nielegalne posiadanie broni”.

KOZIOŁ FRANCISZEK, s. Wawrzyńca, ur. 15 II 1922 r.

Od lutego 1943 r. żołnierz AK, według aktu oskarżenia K. jako dowódca grupy w 1945 r. na terenie powiatu lublinieckiego nawiązał kontakt z „oddziałami NSZ”, kolportował nielegalne pisma, wysyłał pogróżki dla członków PPR, w wyroku oskarżony wyłącznie o napady rabunkowe.

KOZŁOWSKI ZBIGNIEW, s. Bolesława, ur. 25 V 1922 r.

Żołnierz AK, według wyroku od czerwca 1945 r. na terenie Częstochowy miał zajmować się przepisywaniem ulotek antykomunistycznych oraz uczestniczyć w grupie zbrojnej, która zorganizowała akcje zbrojne na m.in. spółdzielnie.

KOZUBEK ERNEST „GROM”, s. Tomasza, ur. 11 VII 1925 r.

Od 1942 r. do 1945 r. należał do Tajnej Organizacji Wojskowej na terenie Starej Kuźni i Rudy Śląskiej-Halemby, gdzie zajmował się wywiadem dotyczącym ruchu wojsk niemieckich oraz roznoszeniem ulotek. Od marca 1945 r. pracował w MUBP w Świętochłowicach jako wartownik, skąd zdezerterował w maju 1946 r. W lipcu 1945 r. nawiązał kontakt z członkami zgrupowania Henryka Flamego „Bartka”, do którego przyłączył się wiosną 1946 r. Uczestniczył m.in. w akcjach zbrojnych na spółdzielnie. Na początku września 1946 r. w związku z prowokacyjnymi transportami żołnierzy „Bartka”, zorganizowanymi przez UB, wyjechał do Gliwic, gdzie miał pełnić rolę łącznika między dowództwem zgrupowania a „kpt. Lawiną” (w rzeczywistości funkcjonariuszem UB Henrykiem Wendrowskim).

KRAUS ZDZISŁAW „KRAKUS”, „ANDRUS”, s. Alojzego, ur. 7 XII 1926 r.

Od 1942 r. żołnierz AK na terenie województwa krakowskiego, od 1944 r. w Czechowicach w oddziale Władysława Niemczyka „Lisa”, a następnie Bronisława Glapiaka „Rysia”, „Bora”. Od marca do maja 1945 r. funkcjonariusz MO w Starym Bielsku, następnie powrócił do oddziału „Bora”. Od sierpnia 1945 r. członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka”, początkowo zastępca Józefa Kołodzieja „Wichury”, a następnie od początku 1946 r. dowódca jednego z pododdziałów. Dokonał szeregu akcji wymierzonych przeciwko funkcjonariuszom i członkom MO, UB, PPR.

KREIS LUDWIK, s. Franciszka, ur. 18 V 1906 r.

Skazany za współpracę w 1946 r. z członkami zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” (udostępnianie noclegów, przechowywanie broni).

KRUK JÓZEF „PIANA”, s. Jana, ur. 9 III 1926 r.

Członek grupy zbrojnej pod dowództwem Henryka Gawrona „Groma” (podającego się za kapitana WiN, nie związanego ze strukturami tej organizacji), działającej na terenie powiatów katowickiego i pszczyńskiego. K. wstąpił do organizacji w maju 1946 r. Brał udział m.in. w napadach na posterunek MO w Imielinie, funkcjonariusza MO, straż kopalnianą w Szopienicach.

KRUŻOŁEK ANNA, c. Zuzanny, ur. 9 VIII 1901 r.

Skazana na karę śmierci za ukrywanie w swoim mieszkaniu w Borze Dolnym, powiat cieszyński w pierwszej połowie stycznia 1946 r. dwóch członków NOW z grupy Józefa Borkały (w trakcie próby ich zatrzymania 10 I 1946 r. zginęło czterech funkcjonariuszy UB), faktycznie nie współpracująca z podziemiem antykomunistycznym. W czasie śledztwa i postępowania sądowego nie ujawniono jakichkolwiek dowodów wskazujących na współpracę K. z oddziałem NOW, przedstawiono jednak zarzut zatajenia informacji o NOW przed funkcjonariuszami UB (zagrożone karą do 5 lat). Sąd zmienił kwalifikację prawną czynu na zagrożony karą śmierci. Już po wykonaniu wyroku (sic!) 6 XII 1946 r. NSW uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

KUBIK JAN „PLATYNA”, s. Józefa, ur. 24 VI 1913 r.

Żołnierz KWP z osobistej ochrony Gerharda Szczurka „Erga”, dowódcy Okręgu Śląskiego KWP, zatrzymany 3 VI 1946 r., po nieudanej akcji w Sosnowcu (próba zarekwirowania na potrzeby organizacji pieniędzy od rzekomego skarbnika NSZ). Aresztowanie K. przyspieszyło rozpracowanie struktur Okręgu Śląskiego KWP.

KUCZERA RYSZARD, s. Jana, ur. 27 XI 1914 r.

Członek grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatu rybnickiego, złożonej głównie z byłych żołnierzy AK.

KULIG JAN „BŁYSK”, s. Jana, ur. 17 VIII 1928 r.

Według wyroku od października 1947 r. członek zbrojnej „grupy NSZ”(?) działającej na terenie powiatu zawierciańskiego, członek WiN(?).

KULIK RYSZARD, s. Adolfa, ur. 3 III 1913 r.

Skazany za działalność na terenie powiatu opolskiego w związku „Niemiec”, którego członkowie gromadzili broń.

KUTERMACHA ZBIGNIEW „CZARNY”, „ARN”, s. Ryszarda, ur. 13 VII 1927 r.

Od końca 1943 r. żołnierz AK w Radomsku. Prawdopodobnie pod koniec 1945 r., będąc studentem Politechniki Śląskiej w Gliwicach, nawiązał współpracę (za pośrednictwem kontaktów z AK) z członkami Okręgu Śląskiego KWP. Po spotkaniach z dowództwem Okręgu (m.in. z Gerhardem Szczurkiem „Ergiem”) przystąpił do organizowania Komendy Powiatowej KWP „Kuźnia” na terenie powiatu gliwickiego, która w marcu 1946 r. weszła w skład Okręgu Śląskiego KWP. Jako dowódca KP brał udział w zorganizowaniu siatki wywiadowczej, działającej w Komendzie Powiatowej MO w Gliwicach oraz PUBP w Gliwicach. Zajmował się również rozprowadzaniem ulotek. Zatrzymany 11 VI 1946 r. w Częstochowie, prawdopodobnie po decyzji aresztowanego Szczurka o dekonspiracji Okręgu.

KWICZAŁA JAN „EMIL”, s. Józefa, ur. 3 V 1913 r.

Uczestnik konspiracji antyhitlerowskiej, w 1944 r. w Krakowie wstąpił do NSZ, następnie wraz z Henrykiem Flame „Bartkiem” zakładał grupę NSZ w Czechowicach, w 1945 r. współpracownik zgrupowania „Bartka”. Od lipca 1946 r., w trakcie zorganizowanych przez UB prowokacyjnych przerzutów żołnierzy ze zgrupowania Flamego na Zachód, pośredniczył w kontaktach podającego się za przedstawiciela „Okręgu NSZ” funkcjonariusza UB Henryka Wendrowskiego („kpt. Lawiny”) z „Bartkiem”.

LASKOWSKI STANISŁAW „JAKUSZ”, s. Stanisława, ur. 16 III 1896 r.

Żołnierz ZWZ-AK, awansowany do stopnia podporucznika. Od sierpnia 1945 r., z inspiracji kierownictwa Brygad Wywiadowczych WiN w Krakowie, rozpoczął tworzenie siatki wywiadowczej na terenie powiatu zawierciańskiego. W marcu 1946 r. został kierownikiem organizacji na terenie Zagłębia. Do maja siatka zagłębiowska działała samodzielnie, podlegając bezpośrednio kierownictwu BW w Krakowie, a następnie weszła w skład Okręgu Śląsko-Dąbrowskiego BW WiN. Informacje L. przekazywał kierownikowi Okręgu BW oraz na punkt kontaktowy w Krakowie. Rozpracował m.in. personalnie i liczebnie struktury PUBP, MO i PPR w Zawierciu. Zatrzymany został 31 VIII 1946 r., wraz z innymi członkami siatki BW na Górnym Śląsku, w konsekwencji aresztowań wśród kierownictwa BW WiN w Krakowie.

LATOS HENRYK, s. Mikołaja, ur. 17 VII 1929 r.

Członek grupy zbrojnej Polska Bojówka Podziemna nr 36 (o nieustalonym charakterze) działającej w Będzinie od stycznia do kwietnia 1950 r. Według wyroku członkowie organizacji (byli członkowie ORMO) zastrzelili funkcjonariusza WUBP w Krakowie, podpalali sklepy spółdzielcze, sporządzali antyrządowe ulotki oraz listy z pogróżkami m.in. do komendanta ORMO.

LUBOMIRSKI ZBIGNIEW „SŁOŃCE”, s. Jana, ur. 5 II 1918 r.

Od 1943 r. żołnierz AK, według wyroku od kwietnia do listopada 1945 r. członek poakowskiego oddziału zbrojnego, działającego w okolicach Białej Podlaskiej. Skazany został za udział w napadzie na gorzelnię, spółdzielnię i wioskę ukraińską, czemu zaprzeczył w trakcie rozprawy, przyznając się jedynie do jednorazowego zaboru pieniędzy.

LUDWIKOWSKI WŁADYSŁAW „BERNEK”, s. Tomasza, ur. 30 VIII 1903 r.

Członek grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatów zawierciańskiego i będzińskiego w 1946 r., organizującej m.in. zamachy na funkcjonariuszy UB, MO, w tym również napady o charakterze rabunkowym. Grupa utrzymywała kontakty z oddziałem DSZ-ROAK pod dowództwem Władysława Musialika „Bolesława”. Według wyroku L. uczestniczył w napadzie na funkcjonariusza UB, którego przetrzymywał jedną dobę.

MACHA JERZY, s. Karola, ur. 3 IX 1931 r.

Według wyroku M. jako urzędnik PKP miał przekazywać informacje stanowiące tajemnicę państwową i wojskową „rezydentowi wywiadu zachodnioniemieckiego pracującego na rzecz […] wywiadów anglosaskich”.

MAJCHRZAK ZENON, s. Michała, ur. 6 VI 1928 r.

Według wyroku, po dezercji z wojska i nielegalnym przekroczeniu granicy, usiłował przedostać się do amerykańskiej strefy okupacyjnej w Austrii, zatrzymany 19 III 1951 r. na terenie Czechosłowacji.

MARSZAŁEK WIKTOR, s. Jana, ur. 8 XII 1924 r.

Sprawa powiązana z prowadzoną przez III Departament MBP grą operacyjną „Cezary”, dotyczącą m.in. dezinformowania Delegatury Zagranicznej WiN oraz współpracujących z nią wywiadów anglosaskich. Na przełomie 1951/1952 r. UB zatrzymał na Górnym Śląsku łącznie ponad dwadzieścia osób, którym przypisano szpiegostwo na rzecz amerykańskiego wywiadu. Według wyroku M. miał kierować siatką na terenie województwa katowickiego.

MELANOWSKI JÓZEF „WSZEMBOR”, s. Jana, ur. 31 I 1895 r.

Żołnierz AK, od listopada 1945 r. kierownik Rejonu Opolskiego Okręgu Śląsko- Dąbrowskiego WiN, obejmującego obwody (kluby): Strzelce Opolskie, Opole, Olesno, Kluczbork, Niemodlin.

MICHALCZYK MARIAN, s. Jana, ur. 19 V 1924 r.

20 IX 1946 r. skazany przez WSR w Kielcach na 8 lat więzienia (na podstawie amnestii z 22 II 1947 r. złagodzono do 2,5 roku) za przynależność do ZWZ-AK, zwolniony w marcu 1948 r. We wrześniu 1948 r. w Częstochowie założył Ligę Walki z Komunizmem, która w grudniu 1951 r. przemianowana została na Ligę Walki Patriotów Polskich. Organizacja, licząca kilkudziesięciu członków, działała m.in. na terenie powiatów częstochowskiego, zawierciańskiego, jędrzejowskiego, zajmowała się głównie działalnością propagandową, M. nakazał członkom gromadzenie broni.

MICHNIK EMIL, s. Pawła, ur. 24 IV 1919 r.

Funkcjonariusz MO w Jasienicy, powiat cieszyński, od września do 17 X 1945 r. członek NOW w powiecie cieszyńskim.

MIKA MAKSYMILIAN, s. Józefa, ur. 17 X 1920 r.

Pomoc członkom grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatu rybnickiego, złożonej z byłych żołnierzy AK.

MŁOTEK TEOFIL „SOWA”, s. Jana, ur. 24 X 1914 r.

Członek NOW na terenie powiatu cieszyńskiego w grupie dywersyjnej pod dowództwem Józefa Borkały, działającej od lata 1945 r., skazany został za udział w akcji zbrojnej.

MORZYK BOLESŁAW „SOSNA”, s. Piotra, ur. 28 VIII 1932 r.

Od kwietnia 1951 r. członek grupy dywersyjnej działającej na terenie powiatu częstochowskiego w ramach Korpusu Wojska Polskiego, organizacji skupiającej głównie byłych członków AK i Konspiracyjnego Wojska Polskiego. Brał udział w kilku akcjach zbrojnych m.in. na hutę „Blachownia” oraz spółdzielnię gminną.

MOSSAKOWSKI STANISŁAW „Jastrząb”, s. Wacława, ur. 4 II 1930 r.

Od listopada 1947 r. do listopada 1948 r. członek organizacji Liga Walki z Komuną (ośmiu członków, trzech pomocników), działającej w Gliwicach od maja 1947 r., zajmującej się sporządzaniem i kolportowaniem ulotek, malowaniem antyrządowych haseł. M. skazany został za zastrzelenie 1 VII 1948 r. w Gliwicach członka ORMO oraz sporządzanie i rozpowszechnianie ulotek.

MULAK JAN „ŚMIECH”, s. Mikołaja, ur. 3 I 1913 r.

Dowódca grupy dywersyjnej określonej przez sąd jako NSZ, działającej na terenie powiatów gliwickiego i strzeleckiego od kwietnia 1946 r. Oddział miał dokonać m.in. śmiertelnego zamachu na strażnika (członka PPR) w fabryce materiałów wybuchowych w Krupskim Młynie, sporządzać i rozpowszechniać ulotki antykomunistyczne.

NICPOŃ ADOLF, s. Franciszka, ur. 29 IX 1924 r.

Członek grupy dywersyjnej Józefa Janika „Anioła” (byłego żołnierza AK, dowódcy oddziału partyzanckiego), działającej na terenie powiatu częstochowskiego od lipca do listopada 1950 r. Oddział wykonał akcje zbrojne na spółdzielnie i pociągi relacji Kielce – Opole, podczas których zginęli strażnicy SOK.

NIEDZIELA EMANUEL, s. Franciszka, ur. 22 III 1922 r.

Funkcjonariusz MO, członek grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatu rybnickiego, złożonej głównie z byłych żołnierzy AK.

NIESYTKO RUDOLF „IGNAC”, s. Józefa, ur. 5 IV 1917 r.

Od 1942 r. żołnierz AK. Wraz z Henrykiem Flame „Bartkiem” wstąpił do MO w Czechowice, skąd zdezerterował z bronią do lasu w maju 1945 r. Od września 1945 r. dowódca grupy leśnej wchodzącej w skład oddziałów „Bartka”. N. uczestniczył m.in. w akcji na posterunek MO w Zabrzegu.

NOSKIEWICZ JAN, s. Piotra, ur. 9 VIII 1926 r.

Od lutego do kwietnia 1946 r. członek Okręgu 555 AK, działającego na terenie powiatu rybnickiego.  N. pełnił funkcję dowódcy wywiadu, uczestniczył w akcjach zbrojnych m.in. na spółdzielnie oraz zamachu na funkcjonariusza MO.

NOWAK HENRYK, s. Tomasza, ur. 1 VIII 1926 r.

Od września 1945 r. członek ośmioosobowej grupy dywersyjnej, wchodzącej w skład oddziału Władysława Musialika „Bolesława”, działającego na terenie powiatów zawierciańskiego, będzińskiego, częstochowskiego. Grupa zlikwidowana została przez UB i KBW podczas obławy przeprowadzonej 6 XII 1945 r. N. uczestniczył w napadach na żołnierzy radzieckich, funkcjonariuszy MO, członków PPR.

ODRZYWOŁEK IRENA, c. Józefa, ur. 20 XII 1925 r.

Jako strażniczka w więzieniu św. Michała w Krakowie udzieliła pomocy zatrzymanemu Bolesławowi Pronobisowi, żołnierzowi AK, dowódcy oddziału zbrojnego, pomagając w nawiązaniu kontaktu z działającym w Krakowie oddziałem Jana Janusza „Siekiery” ze zgrupowania Józefa Kurasia „Ognia” oraz przemycając do celi broń. 18 VIII 1946 r. uciekła wraz z 64 uwolnionymi więźniami.

OLCZYK ADAM „SZPAK”, s. Bronisława, ur. 9 III 1925 r.

Według wyroku w 1944 r. żołnierz NSZ (?), w 1945 r. wstąpił do MO w Chorzowie, skazany na 2 lata za nadużycia, po ucieczce z więzienia ukrywał się w Jeleniej Górze, następnie w Sosnowcu, gdzie utworzył pięcioosobową grupę dywersyjną, określoną w wyroku jako „NSZ”, która według sądu w okresie od stycznia do kwietnia 1946 r. zorganizowała napady na spółdzielnie, funkcjonariusza PUBP w Będzinie oraz osoby prywatne.

OLSZAR JÓZEF „OJCIEC”, s. Jana, ur. 4 VI 1905 r.

Od końca kwietnia 1946 r. pełnił w zgrupowaniu Henryka Flamego „Bartka” funkcję łącznika oraz dostarczał żywność do sztabu. W czasie zorganizowanych przez UB prowokacyjnych przerzutów żołnierzy „Bartka” na Zachód był odpowiedzialny m.in. za wskazywanie miejsc koncentracji oddziałów przygotowanych do transportów.

OLSZEWSKI KAROL, s. Juliana, ur. 29 II 1928 r.

Według wyroku, po dezercji z wojska i nielegalnym przekroczeniu granicy, usiłował przedostać się do amerykańskiej strefy okupacyjnej w Austrii, zatrzymany 17 III 1951 r. na terenie Czechosłowacji.

PACULA JAN, s. Jana, ur. 14 I 1920 r.

Skazany za działalność na terenie powiatu opolskiego w związku „Niemiec”, którego członkowie gromadzili broń.

PALARZ BOLESŁAW „OGIEŃ”, s. Jana, ur. 20 V 1927 r.

Członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka”, do którego wstąpił w lipcu 1946 r. (zagrożony aresztowaniem za pomoc członkowi zgrupowania), przyłączył się do grupy Romualda Czarneckiego „Pikola”. Uczestniczył w akcjach m.in. na spółdzielnię, brał udział w zlocie zgrupowania na Baraniej Górze. 10 IX 1946 r. na rozkaz „kpt. Lawiny” (w rzeczywistości funkcjonariusza UB Henryka Wendrowskiego) wyjechał do Zabrza.

PAŁYGA ANZELM, s. Władysława, ur. 20 II 1930 r.

Dowódca grupy zbrojnej Polska Bojówka Podziemna nr 36 (o nieustalonym charakterze) działającej w Będzinie od stycznia do kwietnia 1950 r. Według wyroku członkowie organizacji (byli członkowie ORMO) zastrzelili funkcjonariusza WUBP w Krakowie, podpalali sklepy spółdzielcze, sporządzali antyrządowe ulotki oraz listy z pogróżkami m.in. do komendanta ORMO.

PAWLIK JÓZEF „JERZY”, s. Antoniego, ur. 19 III 1923 r.

Według wyroku w czasie wojny żołnierz NSZ, w czerwcu 1945 r. przystąpił do grupy zbrojnej (określonej w wyroku jako oddział NSZ), działającej na terenie powiatów katowickiego, olkuskiego, będzińskiego i oświęcimskiego. Uczestniczył w akcjach zbrojnych, m.in. na posterunki MO.

PEREŁKA STANISŁAW „STRZAŁA”, s. Andrzeja, ur. 18 V 1924 r.

Członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka”, w oddziale Antoniego Bieguna „Sztubaka”, działającego głównie na terenie powiatów bialskiego i żywieckiego.

PLUCIŃSKI LUDWIK „GRZMOT”, s. Ludwika, ur. 20 III 1923 r.

W listopadzie 1945 r. jeden z organizatorów i dowódca „placówki AK” na terenie gminy Koziegłowy, powiat zawierciański. W grudniu zorganizował konspiracyjne spotkanie, na którym omawiane były kwestie przeprowadzania wywiadu wśród MO i WP, zajmował się również werbowaniem nowych członków.

POLOCZEK JÓZEF „KONCE”, s. Wiktorii, ur. 25 III 1929 r.

Według wyroku miał współpracować z wywiadem zachodnioniemieckim oraz ujawnić wiadomości dotyczące współpracy z UB.

POSŁUSZNY JAN, s. Józefa, ur. 8 VII 1908 r.

Skazany za pomoc członkom grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatu rybnickiego, złożonej głównie z byłych żołnierzy AK.

PRONOBIS BOLESŁAW „IKAR”, „IRYS”, „SZCZERBIEC”, „WOLNY”, Skalmierski Aleksander, s. Mikołaja, ur. 23 IV 1917 r.

W 1944 r. dowódca plutonu w Obwodzie Tarnowskim AK, zatrzymany 9 V 1945 r. i osadzony w więzieniu w Tarnowie, 1 VII 1945 r. był jednym z organizatorów ucieczki trzydziestu pięciu więźniów, którzy utworzyli pod jego dowództwem oddział Huragan, występujący jako jednostka NSZ. W końcu sierpnia 1945 r. oddział został rozwiązany. Zatrzymany po raz drugi 14 I 1946 r. w Niwce przez funkcjonariuszy PUBP Będzin, osadzony został w więzieniu św. Michała w Krakowie, skąd m.in. przy pomocy strażniczki Ireny Odrzywołek (dostarczyła mu broń), 18 sierpnia zorganizował ucieczkę, przy jednoczesnym ataku na więzienie oddziału ze zgrupowania Józefa Kurasia „Ognia”. Objął dowództwo nad nowo utworzoną grupą leśną działającą m.in. w okolicach Miechowa, Tarnowa, przebywał również w sztabie Józefa Kurasia „Ognia”. Zatrzymany w Chorzowie, po nawiązaniu kontaktu z „kpt. Lawiną”, w rzeczywistości funkcjonariuszem UB Henrykiem Wendrowskim.

PRZYBYŁA JÓZEF „KRUK”, s. Józefa, ur. 20 II 1926 r.

W lutym 1946 r., po dezercji z MO, przyłączył się do oddziału zbrojnego działającego na terenie województwa rzeszowskiego do marca 1946 r., a następnie przeniósł się na teren powiatu prudnickiego, gdzie według wyroku miał uczestniczyć w akcjach zbrojnych na młyny i majątki państwowe.

RDEST JAN „UPARTY”, „OKRUTNY”, s. Błażeja, ur. 1 IX 1926 r.

Od kwietnia do lipca 1945 r. w grupie zbrojnej (określonej w wyroku jako oddział NSZ), działającej na terenie powiatów katowickiego, olkuskiego, będzińskiego i oświęcimskiego. Uczestniczył w akcjach zbrojnych, m.in. na posterunki MO.

ROKOSZA MARIAN „TRAWA”, s. Feliksa, ur. 10 V 1920 r.

Od kwietnia 1951 r. dowódca grupy dywersyjnej działającej na terenie powiatu częstochowskiego w strukturach Korpusu Wojska Polskiego, organizacji skupiającej głównie byłych członków AK i Konspiracyjnego Wojska Polskiego. Brał udział w kilku akcjach zbrojnych m.in. na hutę „Blachownia”, spółdzielnię gminną.

ROMANOWSKI ANTONI vel Tarnowski Zbigniew, s. Józefa, ur. 21 I 1927 r.

Żołnierz AK na Wileńszczyznie, według aktu oskarżenia był członkiem oddziału zbrojnego na terenie powiatu opoczyńskiego, województwo kieleckie, oraz brał udział w zabójstwie funkcjonariusza UB, zaborach mienia oraz rozklejał ulotki antypaństwowe.

RUŚNIOK EMIL „GUSTLIK”, s. Jana, ur. 2 XI 1911 r.

Od 1944 r., po dezercji z niemieckiego wojska, w oddziale AK „Wędrowiec”, działającym w okolicach Brennej. Od sierpnia 1945 r. kontynuował działalność w nowo utworzonym oddziale „Wędrowiec” (początkowo jako NSZ, od marca 1946 r. formalnie w strukturach Okręgu Śląskiego KWP) pod dowództwem Pawła Heczki. Początkowo pełnił funkcję zastępcy, a od kwietnia 1946 r. dowódcy oddziału. Uczestniczył m.in. w zamachach na funkcjonariuszy UB, akcjach zbrojnych na spółdzielnie, lokale wyborcze, rozsyłał również pogróżki do członków PPR.

RYBA JAN „DĄB”, s. Mariusza, ur. 9 II 1927 r.

Członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” od czerwca 1946 r. (prawdopodobnie w oddziale Stanisława Włocha „Lisa”), brał udział w napadach m.in. na majątek państwowy, spółdzielnię, posterunek MO.

RYCHTER JAN, s. Piotra, ur. 26 X 1926 r.

Zatrzymany pod koniec 1951 r. wraz z ponad dwudziestoma osobami, którym UB przypisał szpiegostwo na rzecz amerykańskiego wywiadu na terenie województwa katowickiego, w siatce kierowanej przez Wiktora Marszałka. Sprawa powiązana z prowadzoną przez III Departament MBP grą operacyjną „Cezary”, dotyczącą m.in. dezinformowania Delegatury Zagranicznej WiN oraz współpracujących z nią wywiadów anglosaskich.

RYSZKA ROMAN „ZBYSZEK”, s. Wincentego, ur. 22 II 1920 r.

Od lutego do kwietnia 1946 r. członek Okręgu 555 AK, działającego na terenie powiatu rybnickiego. Organizacja liczyła kilkudziesięciu członków, zorganizowała napady m.in. na spółdzielnie, funkcjonariuszy MO, wysyłała wyroki śmierci do członków PPR. Rozpracowanie, prowadzone przez funkcjonariuszy WUBP w Katowicach i PUBP w Rybniku nastąpiło w okresie od kwietnia do sierpnia 1946 r. (większość zatrzymań nastąpiło w kwietniu). R. uczestniczył w akcjach zbrojnych m.in. na spółdzielnie.

SADŁOCHA WILHELM „BORYS”, s. Dominika, ur. 10 XI 1920 r.

Członek grupy zbrojnej pod dowództwem Henryka Gawrona „Groma” (podającego się za kapitana WiN, nie związanego ze strukturami tej organizacji), działającej na terenie powiatów katowickiego i pszczyńskiego. Skazany za zamachy na sołtysa, leśniczego, strażnika więziennego oraz zabory mienia ruchomego przy użyciu broni.

SAPIŃSKI JAN „WOLNY”, s. Piotra, ur. 29 V 1911 r.

Komendant Posterunku MO w Wapienicy, zdezerterował wraz z kilkoma podkomendnymi pod koniec maja 1946 r. i przyłączył się do oddziału „Burza” ze zgrupowania Henryka Flamego „Bartka”. Uczestniczył w akcjach zbrojnych w lipcu i sierpniu 1946 r., prawdopodobnie od września ukrywał się przed UB w Wapienicy i Bielsku, gdzie zatrzymany został 27 XI 1946 r. Oskarżony o udział w kilkunastu napadach na członków PPR, ZMW, funkcjonariuszy UB, MO (ze skutkiem śmiertelnym), spółdzielnie, w czasie rozprawy przyznał się do uczestniczenia w kilku akcjach zbrojnych. Zastrzelony został w więzieniu w Bielsku podczas próby ucieczki w trakcie porannego apelu.

SAPIŃSKI WACŁAW, s. Karola, ur. 28 IX 1906 r.

Żołnierz AK (nie ujawnił się w 1945 r.), według wyroku skazany został za sabotaż i uzyskiwanie korzyści majątkowych podczas pełnienia funkcji dyrektora Zjednoczenia Przemysłu Farb i Lakierów, zarzuty wątpliwe.

SĘKOWSKI ANTONI „WITOLD”, „KONRAD”, „METYS”, s. Stanisława, ur. 28 IV 1921

Żołnierz NSZ od 1943 r., po wkroczeniu Armii Czerwonej wycofał się wraz z Brygadą Świętokrzyską na Zachód, przebywał m.in. we Francji. Według wyroku w marcu 1945 r. powrócił do kraju i zorganizował grupę dywersyjną złożoną z byłych żołnierzy NSZ, działającą na terenie powiatów katowickiego, olkuskiego, będzińskiego i oświęcimskiego, dokonując akcji m.in. na funkcjonariuszy UB, posterunki MO.

SIEDLACZEK ALFRED, s. Jana, ur. 3 V 1907 r.

Górnik strzałowy, skazany za sabotaż, w czasie śledztwa i procesu konsekwentnie twierdził, że materiał wybuchowy przechowywał w celu zaoszczędzenia czasu i zwiększenia wydajności pracy (poprzez unikanie zbędnych przestojów w oczekiwaniu na dostawę nowych materiałów).

SIEKLIŃSKI LEOPOLD „Poldek”, s. Józefa, ur. 18 XII 1923 r.

W zgrupowaniu Henryka Flamego „Bartka” od wiosny 1946 r., początkowo jako szeregowy żołnierz, następnie dowódca oddziału, który przeprowadził kilkadziesiąt akcji bojowych (zamachy na funkcjonariuszy UB, MO, członków PPR, starcia zbrojne z jednostkami WP).

SIKORA ANTONI „FRANEK”, s. Sylwestra, ur. 1 I 1920 r.

Żołnierz AK, współpracował z KWP „Leśniczówka”, członek oddziału pod dowództwem Pawła Sosny „Tygrysa”, działającego od połowy 1946 r. do kwietnia 1947 r. na terenie powiatu rybnickiego w strukturach organizacji kierowanej przez por. Pawła Cierpioła „Makopola”, byłego inspektora rybnickiego AK. S. brał udział m.in. w zamachach na funkcjonariuszy UB i członków PPR.

SKROBOL FRANCISZEK, s. Wilhelma, ur. 25 X 1921 r.

Członek oddziału KWP Wędrowiec pod dowództwem Pawła Heczki, działającego na terenie powiatów cieszyńskiego, pszczyńskiego i rybnickiego, skazany za udzielenie informacji „w oparciu o które [dokonano] gwałtownego zamachu, zabijając funkcjonariusza UB i sekretarza PPS”.

SMOLORZ ALOJZY, s. Jana, ur. 3 VI 1926 r.

Od marca 1946 r. członek zbrojnej „grupy AK” pod dowództwem Wacława Proszowskiego „Wampira”, żołnierza AK z Okręgu Radomsko-Kieleckiego, działającej na terenie powiatu gliwickiego od sierpnia 1945 r. Według zeznań skazanych, celem oddziału miało być zbieranie informacji na temat członków PPR, funkcjonariuszy UB, MO, działalność skupiła się jednak głównie na przeprowadzaniu akcji zbrojnych (według wyroku m.in. zastrzelono gajowego, rozbrojono funkcjonariuszy UB, MO).

SOBOCIK BOLESŁAW, s. Szymona, ur. 18 III 1910 r.

Skazany za pomoc członkom oddziału KWP „Wędrowiec” (udzielanie schronienia, przechowywanie broni), prawdopodobnie nie był zaangażowany w działalność niepodległościową.

SOBOTA RYSZARD „ALF”, s. Jana, ur. 7 VIII 1914 r.

Od lutego do kwietnia 1946 r. dowódca Okręgu 555 AK, działającego na terenie powiatu rybnickiego. Organizacja liczyła kilkudziesięciu członków, zorganizowała napady m.in. na spółdzielnie, funkcjonariuszy MO, wysyłała wyroki śmierci do członków PPR. Rozpracowanie, prowadzone przez funkcjonariuszy WUBP w Katowicach i PUBP w Rybniku nastąpiło w okresie od kwietnia do sierpnia 1946 r. S. uczestniczył w akcjach zbrojnych m.in. na spółdzielnie.

SOSNA PAWEŁ „TYGRYS”, „GĘBACZ”, s. Jana, ur. 22 VII 1919 r.

W 1939 r. członek Polskiej Organizacji Powstańczej w Rybniku, w 1940 r. zatrzymany przez gestapo i skazany na karę śmierci, zbiegł z więzienia, następnie żołnierz ZWZ-AK. W kwietniu 1945 r., na rozkaz por. Pawła Cierpioła „Makopola”, inspektora rybnickiego AK, wstąpił do UB. 13 II 1946 r. zagrożony aresztowaniem zdezerterował, a następnie (prawdopodobnie od czerwca 1946 r.) objął dowództwo nad oddziałem działającym w strukturach organizacji kierowanej przez „Makopola”, złożonej głównie z nieujawnionych żołnierzy AK. Grupa dokonała zamachów m.in. na członków PPR i funkcjonariuszy UB na terenie powiatu rybnickiego. 14 IV 1947 r. ujawnił się wraz z całym oddziaem. Zatrzymany 21 IV 1948 r., umieszczony został w więzieniu w Raciborzu. W uzasadnieniu wyroku śmierci sąd uznał, że „ustawy o amnestii nie mają zastosowania […] nie mogłyby one stanowić podstawy dopuszczenia w niepamięć i przebaczenia tych przestępstw”, gdyż zarzucane czyny S. miał popełnić będąc funkcjonariuszem UB.

SOSONKO EDWARD, s. Hipolita, ur. 8 II 1925 r.

W latach 1943–1944 żołnierz AK na Wileńszczyźnie, od czerwca 1945 r. członek oddziału zbrojnego na terenie powiatu opoczyńskiego, województwo kieleckie, złożonego z byłych żołnierzy AK. Według wyroku S. uczestniczył w akcjach zbrojnych na posterunki MO, gorzelnię, spółdzielnie oraz osobiście zastrzelił dwóch funkcjonariuszy UB. W lipcu 1945 r. wraz z oddziałem ujawnił się, podając fałszywe dane osobiste, a następnie wyjechał na Ziemie Zachodnie.

STANISZEWSKI JÓZEF, s. Czesława, ur. 26 III 1928 r.

Według wyroku, po dezercji z wojska i nielegalnym przekroczeniu granicy, usiłował przedostać się do amerykańskiej strefy okupacyjnej w Austrii, zatrzymany 17 III 1951 r. na terenie Czechosłowacji.

STAROSTA EDMUND „PANTERA”, s. Jana, ur. 29 IX 1918 r.

Od początku maja 1946 r. jeden z członków konspiracyjnego związku na terenie Świętochłowic, utrzymującego kontakty z członkami Okręgu Śląskiego KWP. Grupa nie wyszła poza etap organizowania się, podjęto jedynie próby skontaktowania się z członkami Okręgu Śląskiego KWP oraz planowano przeprowadzenie akcji zbrojnych. Po sporach o dowództwo S. założył własną organizację Lotna Grupa Samodzielna KWP „Błyskawica”. Likwidacja grup oraz zatrzymanie S. przez funkcjonariuszy PUBP w Świętochłowicach nastąpiło 23 VI 1946 r., w wyniku wcześniejszego aresztowania jednego z jej członków oraz rozbicia Okręgu Śląskiego KWP.

STOPA PAWEŁ „PPŁK DĄB”, „PPŁK ABD”, s. Jana, ur. 25 VI 1907 r.

Przed 1939 r. działacz społeczny i kulturalno-oświatowy, w czasie wojny prawdopodobnie współpracował z osobami związanymi ze śląskimi strukturami SZP/ZWZ-AK biorąc udział w organizowaniu akcji samopomocowych dla rodzin polskich znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Od listopada 1945 r. współorganizator oraz zastępca komendanta Okręgu Śląskiego KWP, stanął na czele Kierownictwa Walki z Bezprawiem. Do jego obowiązków należało m.in. opracowywanie materiałów propagandowych, a także roztaczanie opieki nad rodzinami aresztowanych członków organizacji. Kilkakrotnie wizytował oddziały leśne Komendy Powiatowej KWP „Leśniczówka”. Zatrzymany został 8 VI 1946 r. na terenie Rudy Śląskiej, prawdopodobnie w wyniku decyzji Szczurka o dekonspiracji Okręgu.

SURMA JÓZEF, s. Grzegorza, ur. 1 XI 1920 r.

Dowódca ośmioosobowej grupy dywersyjnej, wchodzącej w skład oddziału DSZ- -ROAK Władysława Musialika „Bolesława”, powstałej we wrześniu 1945 r. we wsi Brudzowice, powiat zawierciański. Grupa przeprowadziła napady m.in. na żołnierzy radzieckich, funkcjonariuszy MO.

SZAFRON KAROL, s. Józefa, ur.17 X 1907 r.

Członek grupy zbrojnej pod dowództwem Henryka Gawrona „Groma” (podającego się za kapitana WiN, nie związanego ze strukturami tej organizacji), działającej na terenie powiatów katowickiego i pszczyńskiego. Skazany za przygotowania do zamachu na członka PPR oraz zabory mienia ruchomego.

SZCZEPKA WŁADYSŁAW „RYSZARD”, Ryszard Potęcki, s. Antoniego, ur. 23 IV 1904

Od końca 1945 r. jeden z organizatorów i kierowników Brygad Wywiadowczych WiN na terenie Górnego Śląska, od maja 1946 r., po połączeniu inspektoratów górnośląskiego i zagłębiowskiego, dowódca inspektoratu Śląsko-Dąbrowskiego BW WiN. BW na terenie Górnego Śląska zajmowały się m.in. zbieraniem informacji społeczno-politycznych ze szczególnym uwzględnieniem działalności i struktur PPR, UB, MO, jednostek Armii Czerwonej i WP. Zatrzymany został 30 VIII 1946 r., wraz z innymi członkami siatki BW na Górnym Śląsku w konsekwencji aresztowań wśród kierownictwa BW WiN w Krakowie.

SZCZUREK FRANCISZEK, s. Franciszka, ur. 11 III 1915 r.

Zatrzymany w grudniu 1951 r., wraz z ponad dwudziestu osobami, którym przypisano szpiegostwo na rzecz amerykańskiego wywiadu na terenie województwa katowickiego w siatce kierowanej przez Wiktora Marszałka. Sprawa powiązana z prowadzoną przez III Departament MBP grą operacyjną „Cezary”, dotyczącą m.in. dezinformowania Delegatury Zagranicznej WiN oraz współpracujących z nią wywiadów anglosaskich.

SZCZUREK GERHARD „RYŚ”, „ERG”, s. Franciszka, ur. 1 III 1912 r.

Od 1939 r. uczestnik konspiracji antyhitlerowskiej, żołnierz AK (prawdopodobnie oficer w Okręgu Radomsko-Kieleckim). Od połowy 1946 r. wraz z Pawłem Stopą „płk. Dąbem” i Stefanem Guertlerem „Tse”, rozpoczął na terenie Rudy Śląskiej tworzenie organizacji konspiracyjnej, która miała opierać się na byłych żołnierzach AK. Na przełomie października i listopada 1945 r., po otrzymaniu rozkazów od Stanisława Sojczyńskiego „Warszyca”, przystąpił do organizowania Okręgu Śląskiego KWP pod kryptonimem „Klimczok” („Lasy”, „Bory”), obejmując funkcję dowódcy Okręgu. Sprawował nadzór nad kwestiami organizacyjnymi, bezpośrednio zajmował się sprawami finansowymi, szkoleniowymi oraz sądownictwem wobec członków organizacji. Dwukrotnie osobiście spotykał się z „Warszycem”. Zatrzymany został 6 VI 1946 r. Szef WUBP w Katowicach, prawdopodobnie w porozumieniu z III Departamentem MBP, zaproponował S. dekonspirację Okręgu Śląskiego KWP, zdanie broni w zamian za zaniechanie represji ze strony UB (w raporcie specjalnym do MBP szef WUBP zaznaczył, „że nie chodzi tu o żadne ujawnienie”). S. prawdopodobnie wystosował rozkaz do członków konspiracji o ujawnienie podległych struktur, w wyniku czego do początku lipca 1946 r. nastąpiła dalsza dekonspiracja Okręgu.

SZMAJDUCH ERYK „TARZAN”, s. Jerzego, ur. 29 IX 1914 r.

Członek oddziału „Wędrowiec” (początkowo jako NSZ, od marca 1946 r. formalnie w strukturach Okręgu Śląskiego KWP) pod dowództwem Pawła Heczki, a następnie Emila Ruśnioka. Skazany  za udział w akcjach zbrojnych na funkcjonariuszy MO, żołnierzy WP, członka PPR i innych.

SZWAJNOCH WILHELM „PROM”, s. Franciszka, ur. 20 VII 1905 r.

Żołnierz AK, wiosną 1946 r. podjął próbę zorganizowania Komendy Powiatowej KWP na terenie powiatu pszczyńskiego, od połowy 1946 r. współpracował z b. inspektorem rybnickim AK Pawłem Cierpiołem „Makopolem” w tworzeniu lokalnej struktury poakowskiej.

ŚCISŁO DIONIZY „BOROWY”, „WIKTOR II”, s. Karola, ur. 7 IV 1915 r.

Uczestnik konspiracji hitlerowskiej od 1939 r., członek Związku Jaszczurczego, oficer w Brygadzie Świętokrzyskiej. W 1948 r. skontaktowany został z N.N. „Łamigłową”–„ Borowskim”, agentem UB, podającym się za przedstawiciela organizacji Śląskie Siły Zbrojne, z którym odbył kilka rozmów na temat swojej działalności konspiracyjnej z okresu okupacji. Zatrzymany w październiku 1949 r., oskarżony został m.in. o zatajenie informacji o ŚSZ (sic!). Wyrokiem WSR w Katowicach z 9 IX 1950 r. skazany został na karę dożywotniego więzienia. Na skutek skargi rewizyjnej prokuratora WPR w Katowicach na niekorzyść skazanego, NSW postanowieniem z 29 III 1951 r. przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Podczas drugiego procesu WSR w Katowicach orzekł karę śmierci.

ŚWIEBODA TADEUSZ „TWARDOWSKI”, s. Stefana, ur. 7 II 1922 r.

W lipcu 1945 r. zdezerterował z PUBP w Zawierciu i wstąpił do oddziału DSZ- -ROAK pod dowództwem Władysława Musialika „Bolesława”, działającego na terenie powiatów zawierciańskiego, będzińskiego, częstochowskiego, brał udział w akcjach zbrojnych, m.in. w zastrzeleniu funkcjonariusza UB.

ŚWIEBODA WŁADYSŁAW „ŚWIERK”, „ZAJĄC” (?), s. Jakuba, ur. 28 VIII 1921 r.

W 1945 r. zdezerterował z WP i wstąpił do oddziału DSZ-ROAK pod dowództwem Władysława Musialika „Bolesława”, według wyroku brał udział w zastrzeleniu trzech żołnierzy WP.

ŚWIERCZEWSKI AUGUST „HURAGAN”, s. Jana, ur. 10 II 1924 r.

W listopadzie 1945 r., po dezercji z WP przystąpił do „placówki AK” na terenie Koziegłów, powiat zawierciański. W grudniu uczestniczył w konspiracyjnym spotkaniu, na którym omawiane były kwestie przeprowadzania wywiadu wśród MO i WP.

TALIK ALOJZY „ORZEŁ”, s. Teofila, ur. 30 II 1925 r.

W maju 1946 r. w Czechowicach nawiązał kontakt z członkami zgrupowania „Bartka”, od czerwca w oddziale pod dowództwem Romualda Czarneckiego „Pikola”, a następnie Edwarda Michalika „Kanara”. Brał udział m.in. w zamachach na posterunki MO, członków PPR, współpracowników UBP. Zatrzymany na podstawie danych agenta „Białego” oraz donosu milicjanta. W czasie rozprawy częściowo przyznał się do zarzucanych mu czynów.

TERNIG ERNEST, s. Mikołaja, ur. 29 IX 1917 r.

Oskarżony o zniszczenie pasa transportowego, co spowodowało godzinną przerwę w wydobyciu węgla.

THILE HENRYK, s. Edwarda, ur. 15 V 1910 r.

Członek grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatu rybnickiego, złożonej głównie z byłych żołnierzy AK.

TKOCZ ANTONI „ANTOS”, s. Augusta, ur. 14 I 1920 r.

Skazany za przynależność do oddziału KWP „Wędrowiec” (w wyroku oddział określony jako NSZ) oraz udział w akcjach zbrojnych m.in. na browary w Tychach. Zatrzymany 1 IX 1946 r. w Szczygłowicach, trafił do szpitala w Rybniku (postrzał w czasie zatrzymania), a następnie do więzienia w Raciborzu. W czasie rozprawy odwołał zeznania ze śledztwa, złożone pod wpływem bicia oraz nie przyznał się do zarzucanych mu czynów.

WALA PAWEŁ „WAWEL II”, s. Augustyna, ur. 26 IV 1914 r.

Żołnierz AK, zastępca dowódcy kompanii w Wyrach, powiat pszczyński. W konspiracji pozostał wraz z większością nieujawnionego inspektoratu rybnickiego AK, od marca 1945 r. uczestnicząc w gromadzeniu broni i kolportowaniu antykomunistycznych ulotek. Zatrzymany w kwietniu 1946 r. podczas likwidacji grupy przeprowadzonej przez PUBP w Pszczynie, pozostała część jej członków ujawniła się w czasie amnestii w 1947 r.

WALIGÓRA STANISŁAW „MATEJKO”, s. Marcina, ur. 8 V 1919 r.

Członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” od czerwca 1946 r. (prawdopodobnie w oddziale Stanisława Włocha „Lisa”), brał udział w napadach m.in. na majątek państwowy, spółdzielnię, posterunek MO i inne.

WARYAS WŁADYSŁAW „GROT”, s. Wawrzyńca, ur. 30 X 1927 r.

Od kwietnia 1946 r. członek zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” (w oddziale „Burza” pod dowództwem Edwarda Michalika „Kanara”). Brał udział m.in. w zamachach na funkcjonariuszy UB w Bielsku, członków PPR, rozbiciu Posterunku MO w Komorowicach Krakowskich.

WAWRZYŃCZYK JÓZEF „PEPIK”, s. Wilhelma, ur. 2 VIII 1922 r.

W latach 1945–1946 członek grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatu rybnickiego, złożonej głównie z byłych żołnierzy AK.

WEHRSTEIN EMIL „LIS”, „STARY”, s. Józefa, ur. 2 I 1888 r.

W 1945 r. współpracownik Brygad Wywiadowczych WiN w Rzeszowie, od listopada 1945 r. do lutego 1946 r. kierownik powiatowy Klubu (Obwodu) Bytom Rejonu Katowice Okręgu Śląsko-Dąbrowskiego WiN. Po zrezygnowaniu z funkcji kierowniczej pozostał w komórce konspiracyjnej Brygad Wywiadowczych WiN w Bytomiu (zajmujących się wywiadem ze szczególnym uwzględnieniem działalności i struktur PPR, UB, MO, jednostek Armii Czerwonej i WP), przekazując kierownictwu Okręgu BW sprawozdania do lipca 1946 r. Zatrzymany 31 VIII 1946 r., wraz z innymi członkami siatki BW na Górnym Śląsku w konsekwencji aresztowań wśród kierownictwa BW WiN w Krakowie.

WIECHOWSKI JÓZEF, s. Augustyna, ur. 16 I 1921 r.

Od marca 1946 r. jeden z organizatorów konspiracyjnego związku na terenie Świętochłowic. Grupa nie wyszła poza etap organizowania się, podjęto jedynie próby skontaktowania się z członkami Okręgu Śląskiego KWP oraz planowano przeprowadzenie akcji zbrojnych. Likwidacja organizacji oraz zatrzymanie W. przez funkcjonariuszy PUBP w Świętochłowicach nastąpiło 23 VI 1946 r., w wyniku wcześniejszego aresztowania jednego z jej członków oraz rozbicia Okręgu Śląskiego KWP.

WIERZBICKI PAWEŁ „ZAJĄC”, s. Stefana, ur. 18 VI 1918 r.

Żołnierz AK, z polecenia dowództwa Inspektoratu Tarnowskie Góry wstąpił do MO, skąd wydalony został w maju 1945 r. We wrześniu ujawnił się przed Komisją Likwidacyjną w Tarnowskich Górach, według wyroku w tym samym miesiącu miał uczestniczyć w wysadzeniu pomnika ku czci Armii Czerwonej. Od połowy 1946 r. prawdopodobnie działał w strukturach WiN (w Obwodzie Tarnowskie Góry?), do którego miał zwerbować ośmiu członków. Po częściowym zlikwidowaniu grupy wyjechał do Wrocławia, gdzie został zatrzymany.

WILCZEK HENRYK, s. Jana, ur. 6 VII 1927 r.

Członek grupy dywersyjnej, działającej na terenie powiatu rybnickiego, złożonej głównie z byłych żołnierzy AK.

WIT (WITO) FRANCISZEK, s. Józefa, ur. 16 VIII 1923 r.

Członek organizacji Wolność i Niepodległość, kierowanej przez Leona Krzemińskiego, działającej w Katowicach od marca do września 1946 r., zajmującej się kolportowaniem nielegalnej prasy, wypisywaniem antykomunistycznych haseł oraz planowaniem napadów.

WIZNER ALOJZY „LIS”, s. Alojzego, ur. 18 IV 1924 r.

We wrześniu 1946 r. przyłączył się do zgrupowania Henryka Flamego „Bartka”, brał udział m.in. w napadach na spółdzielnie i członków PPR.

WIZNER ANTONI „Brzoza”, s. Alojzego, ur. 4 VI 1926 r.

Od czerwca 1946 r. w oddziale „Burza” ze zgrupowania Henryka Flamego „Bartka”, po rozbiciu grupy we wrześniu wraz z bratem uczestniczył m.in. w napadach na spółdzielnie i pobiciach członków PPR.

WOLNIAK HIERONIM „SAMOTNY”, s. Franciszka, ur. 30 IX 1910 r.

Żołnierz Orła Białego, ZWZ-AK. W lutym 1946 r. zatrzymany został w Ząbkowicach, powiat będziński pod zarzutem nielegalnego posiadania broni, po ucieczce z więzienia w Zabrzu (?) w czerwcu 1946 r. przyłączył się do oddziału „Burza” po dowództwem Mieczysława Wądolnego „Granita”, „Mściciela”, działającego na terenie powiatów wadowickiego, żywieckiego, myślenickiego, gdzie został zastępcą oddziału. W drugiej połowie 1946 r., na polecenie sztabu Armii Polskiej w Kraju (APwK) (prawdopodobnie Mieczysława Locha „Jaremy”), organizacji powstałej wiosną 1946 r. w Krakowie, rozpoczął tworzenie struktur na Górnym Śląsku. APwK działała na terenie Zabrza, Bytomia, Katowic, Będzina, liczyła kilkunastu członków i pomocników, zajmowała się zbieraniem informacji na temat sytuacji społeczno-politycznej, UB, MO, WP.

WÓJCIK STEFAN, s. Ignacego, ur. 28 XII 1922 r.

Od czerwca do 2 X 1945 r. członek NOW w Skoczowie, powiat cieszyński.

WRÓBEL MIECZYSŁAW, s. Jana, ur. 2 IX 1919 r.

Od czerwca 1946 r. członek grupy zbrojnej „spod znaku NSZ”, działającej na terenie powiatów bielskiego i wadowickiego (ze zgrupowania Henryka Flamego „Bartka” ?), według wyroku uczestniczył w napadzie na spółdzielnię, posterunek MO, funkcjonariusza UB.

WYRWAS TEODOR, s. Piotra, ur. 28 III 1908 r.

Zatrzymany w grudniu 1951 r., wraz z ponad dwudziestu osobami, którym przypisano szpiegostwo na rzecz amerykańskiego wywiadu na terenie województwa katowickiego w siatce kierowanej przez Wiktora Marszałka. Sprawa powiązana z prowadzoną przez III Departament MBP grą operacyjną „Cezary”, dotyczącą m.in. dezinformowania Delegatury Zagranicznej WiN oraz współpracujących z nią wywiadów anglosaskich.

ZARĘBA PIOTR „JASTRZĘBIEC”, „PIKUŚ”, s. Walentego, ur. 31 XII 1923 r.

Od maja 1942 r. żołnierz BCh, w latach 1944–1946 w WP, 19 IV 1946 r. aresztowany przez PUBP w Tarnowie za udzielenie pomocy żołnierzowi NSZ w przenoszeniu korespondencji, więziony w Krakowie i Rawiczu, zwolniony został 18 IV 1949 r. W maju 1949 r. we wsi Popielówka, pow. Lwówek Śląski, założył organizację Żandarmeria Sił Podziemnych. Po zwerbowaniu nowych członków, nawiązał kontakty m.in. w Sosnowcu, Andrychowie, Szczyrku. Organizacja miała m.in. gromadzić informacje o funkcjonariuszach UB, członkach PZPR, rozmieszczeniu wojsk, wiecach politycznych.

ZIMNY JAN „STAL”, s. Jana, ur. 13 IX 1923 r.

W kwietniu 1946 r. zdezerterował z WP i wstąpił do oddziału DSZ-ROAK pod dowództwem Władysława Musialika „Bolesława”, brał udział w napadach na funkcjonariuszy UB, żołnierzy WP.

ZIMNY STANISŁAW „BURZA”, s. Błażeja, ur. 14 IV 1924 r.

W czasie wojny żołnierz AK, na początku 1945 r., po dezercji z WP wstąpił do oddziału DSZ-ROAK pod dowództwem Władysława Musialika „Bolesława”. Brał udział w akcjach zbrojnych na terenie powiatu zawierciańskiego (w napadzie na posterunek MO, spółdzielnię, żołnierzy WP).

ZONTEK ANTONI, s. Franciszka, ur. 11 V 1915 r.

Członek NOW w powiecie cieszyńskim od lipca do zatrzymania, tj. do 10 X 1945 r., funkcjonariusz MO w Jasienicy, powiat bielski. W czasie rozprawy jawnej odwołał część zeznań złożonych w śledztwie jako złożonych pod przymusem.

  • Facebook
  • email
  • PDF
  • Twitter
  • Wykop
  • Blogger.com
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Bookmarks
  • Grono.net
  • Ulubione
  • Śledzik
Ten wpis został opublikowany w kategorii Historia i oznaczony tagami , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

5 odpowiedzi na „Ofiary morderców w togach

  1. Roman Bojda pisze:

    Otóż chciałem przybliżyć wam tragedię zdarzeń z 10 stycz. 1946r. mającą miejsce w moim rodzinnym domu na Dolnym Borze (Bór Dolny) w Skoczowie gdzie mieli schronienie, wyżywienie, pomoc medyczną żołnierze zbrojnego podziemia NOW pod dow. Borkały Józefa. Wymienieni powyżej a rozstrzelani razem w Sylwestra 46r. moja krewna -sanitariuszka, siostra PCK (odbyła całą kampanię wrześ.) Krużołek Anna- prowadzona na egzek. ,,po makabrycznej zabawie,, jak mówi IPN krzyczała że ,,umiera za Polskę Wolną i Niepodległą,, . W ten sam dzień rozstrzelano również w ciszyńskim więzieniu Józefa Gabzdyla i Teofila Młotka żołnierzy, którzy w naszym domostwie- gospodarstwie broniąc się uśmiercili czterech funkcj. UB. W czasie pacyfikacji zostały zastrzelone przez UB matka A. Krużołek Zuzanna Brudny oraz Gertruda Brudny jak również ubecy spalili doszczętnie całe gospodarstwo. Reszta rodziny moja matka Emilia jej ojciec Jan Brudny aresztowani, bici ,upokażani ,stale przesłuchiwani. J.Brudnego skazano na trzy lata. Od 16 lat prowadzę nadludzkie boje o częściowe zadośćuczynienie, rehabilitację w polskich sądach łącznie z Sądem Najwyższym. Udało się sprawę aresztowań oraz strat materialnych załatwić. Natomiast w żaden sposób nie mogąc dojść sprawiedliwości- elementarnych praw człowieka i rehabilitacji pomordowanych w Polsce ludzi przez zbrodniczy totalitaryzm komunistyczny tamtych lat. Ostatnio wystąpiliśmy do Strasburga. Póki co staram się w jakiś sposób upamiętniać bohaterów tamtych dni fundując im tablice pamięci, nagrobki z epitafium jako,że nie mają własnych mogił (do wglądu na moim profilu na fb). Wypełnię testament bohaterskich przodków. Taka jest moja i Wasza misja.

    • yuhma pisze:

      W pełni popieramy pańskie starania i wierzymy, że nadejdą w końcu takie czasy, gdy w Polsce odda się sprawiedliwość pomordowanym przez UB.
      Przepraszam, ale umknęły nazwiska rozstrzelanych poza Anną Krężołek i dowódcą. Czy zna Pan nazwiska pozostałych? Czy może ma Pan jakieś zdjęcia? Chętnie zamieścimy wraz z informacją.

      • Roman Bojda pisze:

        Właściwe nazwisko to Anna Krużołek c. Zuzanny ur.9 12 1901r. podana też mylnie jako Anna Krężołek, Anna Krużołkówna rozstrzelana w Sylwestra 46r.razem z Gabzdylem Józefem oraz Teofilem Młotkiem w cieszyńskim więzieniu. Miejsce pochówku wszystkich nieznane. Natomiast funkcj. UB , którzy zginęli podczas pacyfikacji 10 1 1946 z największymi honorami niczym herosi pochowani w głównej alejii na cmentarzu komunalnym w Cieszenie. Jeszcze istnieje z szumną inskrypcją, która mowi jak to,, bohaterowie zginęli w walce z bandami faszystowskimi itd.,, .( dysponuję materiałami prasowymi z tamtych lat). Natomiast podczas pacyfikacji zostali zastrzeleni przez UB domownicy Brudny Zuzanna (matka A. Krużołek) oraz Gertruda Brudny oraz jeden z żołnierzy NOW -jedna z wersji mówi ,ze to był dowódca Józef Borkała. Inni mówią, że Borkała stąd uciekł. Faktem jest , że na drugi dzień mój ojciec Jan Bojda wraz ze swoim bratem Władysławem zostali przymuszeni do ładowania na wóz zastrzelonych Brudną Zuzannę i Gertrudę oraz zwęglonych zwłok mężczyzny. Zwłoki wystawiono na rynku w Skoczowie ku przestrodze innych a następnie wywieziono najprawdopodobnie do lasu pod Cieszyn gdzie UB grzebało pomordowanych przez nich . Mówi się że tam jest zagrzebanych około 60 ofiar zbrodni- mały Katyń. Dysponuję wyrokami sądów , materiałami IPN, artykułami prasowymi z tamtych lat.Samo zdarzenie bez następstw jest (akcja zbrojna) opisane w Atlasie Polskiego Podziemia Niepodległościowego 1944- 1956 wyd. przez IPN na 436, 437 (mapa) str.

  2. E. pisze:

    Dość „zabawnie” znajduje się nazwisko brata własnej babci na stronie promującej polski nacjonalizm. Przytoczone dokumenty są prawdziwe, aczkolwiek polecam zapoznać się z poplątaną historią Śląska, zanim podeprze się dość skrajną ideologię (mam na myśli wydźwięk całego portalu/bloga) nazwiskami ludzi skazanych przez komunę na śmierć, którzy pochodzili z tego rejonu. Trochę się boję, że i Ślązacy trafią zaraz na chore listy zdrajców, skoro już się nas od zakamuflowanej opcji wyzywa;p

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.