Polski Edison


Przed stu laty o jego wynalazkach było głośno w całej Europie. Genialny samouk, niezwykła postać wśród wynalazców.  Autor kilkuset patentów i ponad pięćdziesięciu wynalazków. O spotkania z nim zabiegali wielcy ówczesnego świata. Przyjaźnił się z Twainem i Przerwą – Tetmajerem.  Tytan pracy – tak mówili o nim w rodzinie. Dzięki jego pomysłom mamy teraz telewizję, film kolorowy i… kamizelki kuloodporne.

Jan Szczepanik urodził się 13 czerwca 1872 roku w Rudnikach koło Mościsk, lecz pierwsze lata swego życia spędził w Zręcinie pod Krosnem, później w Krośnie, Krakowie i Tarnowie. Szkołę podstawową ukończył w Krośnie, następnie uczęszczał do Jasielskiego Gimnazjum Klasycznego, naukę kontynuował w Seminarium Nauczycielskim w Krakowie. Przyjaźń z Franciszkiem Pikiem (późniejszym poetą i tłumaczem), którego matka była siostrą Ignacego Łukasiewicza, zaowocowała zainteresowaniem nowościami z dziedziny przemysłu naftowego.  Był ogromnie zafascynowany budową pierwszej kolei biegnącej przez Krosno.

Następne lata to praktyka nauczycielska w szkołach okolic Krosna.
Nauczycielem był dobrym, choć niekiedy „nieobecnym” na lekcji, jednak młodzież potrafił zainteresować swoimi pomysłami. Uczniowie z utęsknieniem czekali na jego wykłady pełne ciekawostek, pomysłów, przy czym zabarwione humorem.
W Potoku i Lubatówce uczył śpiewu. Sam grał na skrzypcach i wiele śpiewał. W Korczynie uczył fizyki i najprawdopodobniej już wtedy, w jego głowie, zaczął kiełkować pomysł przekazania dźwięku i obrazu na odległość.

W 1897, a więc na długo przed powstaniem telewizji, Szczepanik opatentował w Anglii aparat do reprodukowania obrazów na odległość. Projekt bazował na rozwiązaniach, które później faktycznie zastosowano w technikach telewizyjnych. Informacja o nim wzbudziła sporą sensację w mediach, niestety projekt z przyczyn technicznych i finansowych nie został zrealizowany. Wynalazek ten odegrał dużą rolę w historii powstania telewizji, a Jan Szczepanik jest jednym z pionierów XI Muzy.

Wielu drobnych wynalazków dokonał w rozmaitych dziedzinach, wynalazł np. fotosculptor-przyrząd pomocny przy kopiowaniu rzeźb (1899), jedwabny pancerz kulochronny (1901), caloridul – samoczynny regulator ciągu kominowego w paleniskach kotłowych (1901). Ta niespotykana w dziejach naszej techniki wszechstronność zjednała mu miano ,,polskiego Edisona”

Po ślubie z Wandą Dzikowską (1902), córką tarnowskiego lekarza, osiadł w Tarnowie. W Tarnowie przyszły na świat i wychowywały się jego dzieci. Prowadząc badania nad barwami naturalnymi w fotografii często wyjeżdżał do Niemiec , w Dreźnie założył małe laboratorium. Lata 1910-1914 poświęcone były pracy nad wynalazkami związanymi z barwą i dźwiękiem w filmie.

Z chwilą utworzenia Urzędu Patentowego w Polsce, Szczepanik wynalazki swoje opatentował przede wszystkim w kraju.

W marcu 1926 roku Szczepanik zachorował, rak wątroby niszczył jego organizm nieodwracalnie. Przebywał wówczas w Berlinie ale postanowił wrócić do kraju, na co nie zgadzali się lekarze. Dzięki troskliwej opiece medycznej, zwłaszcza jego teścia, 17 kwietnia 1926 roku dotarł do Tarnowa. Zmarł następnego dnia.  Ostatnim życzeniem Jana Szczepanika było, by umarł w Tarnowie i spoczął na Starym Cmentarzu.

Jan Szczepanik pozostawił po sobie wielki dorobek. Wśród najsłynniejszych jego wynalazków są odkrycia w dziedzinie tkactwa (nowy sposób wykonywania patronów metodą fotograficzną, nowa metoda elektrycznego sterowania maszyną Jacguarda, wynalazek tkaniny do fotografowania), telewizji (wynalezienie telektroskopu), fotografii i filmu barwnego z dźwiękiem (wynalezienie projektora do zdjęć barwnych, papieru do barwnych odbitek, metody uzyskiwania barwnych fotografii, kolorymetru, konstrukcja kamery filmowej), tkanin (wynalezienie tkaniny kulochronnej), uzbrojenia (skonstruowanie automatycznego karabinu), powielania (wynalezienie fotosculptora). Polski geniusz również pracował nad systemem podwójnych wirników do sterowców i okrętów podwodnych (przed Ferdinandem von Zeppelin).

Niektóre wynalazki już za jego życia wpłynęły na bieg historii. Tak na przykład tkanina kulochronna ocaliła najprawdopodobniej życie króla hiszpańskiego Alfonsa XIII, na którego przygotowano zamach bombowy. Z wdzięczności za to król przyznał Szczepanikowi „Order Izabeli Katolickiej”. Również car rosyjski Mikołaj II był zainteresowany tym wynalazkiem i zapraszał do siebie Szczepanika i odznaczył wynalazcę orderem św. Anny.
Jednakże Jan Szczepanik odmówił przyjęcia orderu, kierowany uczuciem patriotyzmu. Przyjął jedynie ofiarowany mu złoty zegarek na złotym łańcuszku, z cesarską koroną, wysadzany brylantami.

Małoobrazkowy film barwny według metody Szczepanika został opatentowany w Ameryce i Wielkiej Brytanii. W 1928 roku w Stanach Zjednoczonych firma Kodak zaczęła sprzedawać film barwny „Kodacolor” produkowany według metody Szczepanika. Z kolei niemiecka AGFA ulepszyła projekt aparatu Jana Szczepanika i wyprodukowała własne aparaty „Agfacolor”. Tak więc każdy aparat fotograficzny na taśmie 16 lub 8 milimetrów zbudowany jest na podstawie pomysłu opracowanego przez „Polskiego Edisona”.

18.04.2002 odbyło się nadanie jego imienia Zespołowi Szkół Odzieżowych w Tarnowie i odsłonięcie jego pomnika na pl. H. Sienkiewicza. . Odsłoniła je Maria Zboińska, córka Jana Szczepanika.

  • Facebook
  • email
  • PDF
  • Twitter
  • Wykop
  • Blogger.com
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Bookmarks
  • Grono.net
  • Ulubione
  • Śledzik
Ten wpis został opublikowany w kategorii Czasy zaborów, Historia, Sylwetki i oznaczony tagami , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.