Malarz historii Polski

Jan Matejko (ur. 24 lub 28 lub 30 czerwca 1838, zm. 1 listopada 1893), malarz, twórca malarstwa politycznego i patriotycznego, powstaniec styczniowy, teoretyk sztuki, pedagog – nauczyciel m.in. Stanisława Wyspiańskiego.
Uwielbiany i wyklinany, uważany za geniusza lub  partacza, nikogo nie pozostawia obojętnym na swe monumentalne dzieła.

Historia kultury polskiej obfituje w uzdolnione postaci pochodzące z ubogich rodzin, za wszelką cenę dążące do wykonywania pracy, którą kochają. Jedną z taki osób był Jan Matejko.

Dziewiąty syn czeskiego guwernera i nauczyciela muzyki i Polki, przez ojca nierozumiany i niedoceniany, w szkole poniżany ? poza nieprzeciętnymi zdolnościami plastycznymi nie był dobrym uczniem. Uczęszczał do dwóch gimnazjów, z których żadnego nie ukończył. Z pierwszego zabrali go bracia, gdyż znęcali się nad nim koledzy, z drugiego został wyrzucony po nieuzyskaniu promocji do następnej klasy.

Mimo to przyjęty został do krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych działającej pod dyrekcją Wojciecha Stattlera, w której kształcił się pod okiem Józefa Kremera i Władysława Łuszczkiewicza, a następnie otrzymał stypendium do Monachium, gdzie zapoznał się z dziełami Delaroche’a i postanowił poświęcić się malarstwu historycznemu.

Do szybkiego powrotu do kraju zmusiła go choroba, mimo to w tym czasie stworzył swoje pierwsze dzieło Carowie Szujscy przed Zygmuntem III, a następnie Otrucie królowej Bony. Jako 26-cio letni młodzieniec wystawił jeden ze swych najlepszych obrazów ? Stańczyk i niedługo później Kazanie Skargi.

W przeciwieństwie do wielu swych kolegów miał szczęście zostać uznanym za życia, otrzymał order Legii Honorowej, został honorowym członkiem akademii paryskiej, wiedeńskiej, berlińskiej, proponowano mu fotel dyrektora Praskiej Akademii Sztuk Pięknych, objął stanowisko dyrektora Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie.

Mimo swego niepolskiego pochodzenia czuł się Polakiem, czego dowiódł, wraz z braćmi biorąc udział w Powstaniu Styczniowym.

Był głęboko związany z Krakowem, jako znany człowiek sztuki włączał się w renowacje ołtarza Wita Stwosza, Sukiennic, inwentaryzację grobów Kazimierza Wielkiego i królowej Jadwigi. Walczył w obronie zabytkowego klasztoru oo. Duchaków, który ostatecznie został zburzony, a na jego miejscu powstał Teatr Miejski (był to bezpośredni powód, dla którego Matejko nie zgodził się na pogrzeb na Skałce).

Warto zwrócić uwagę na fakt, iż malarz nie miał ambicji wiernie oddać prawdę historyczną. Dla niego ważniejsze było stworzenie pewnej syntezy historycznej, przekazanie ogólnej prawdy. Jego obrazy to najczęściej wielkie kompilacje, skomponowane z tłumnych scen, starannie kadrowane, wieloplanowe, pełne pasji i emocji, niejednokrotnie graniczących wręcz z patosem. Dość wspomnieć obrazy batalistyczne: Bitwa pod Grunwaldem, Sobieski pod Wiedniem, Kościuszko pod Racławicami, dzieła historyczne: Rejtan, Konstytucja 3 mają, Hołd pruski.

Scena hołdu pruskiego na krakowskim Rynku interesowała Matejkę od dzieciństwa. W latach 1853-55 powstały pierwsze szkice ołówkowe na ten temat, później akwarela, a w 1874 mały szkic olejny. Na przełomie 1879 i 1880 roku mistrz rozpoczął pracę nad „Hołdem pruskim”. Różne osoby pozowały do tego obrazu, piękną królową Boną była żona , zaś Stańczykiem on sam (była to próba pojednania po wielkich kłótniach, jakie urządzała zazdrosna Teodora Matejkowa mężowi).
„Hołd pruski” jest jednym z najjaśniej skomponowanych obrazów Matejki, czystość i wyrazistość kształtów budzi pełen zachwyt, ponadto z ogromną siłą oddziaływał on na Polaków. Dzieło to powstawało w trudnych czasach dla malarza – nękała go ciężka choroba żołądka, rozstrój nerwowy żony, która znalazła się w końcu w domu obłąkanych, a dodatkowo kłopoty finansowe.

„Hołd pruski” ukończony został w kwietniu 1882 roku. Matejko na sejmie we Lwowie ofiarował ten obraz rządowi krajowemu pod warunkiem umieszczenia go w zamku królewskim na Wawelu. Sejm utworzył stypendium im. Jana Matejki przyznawane corocznie jednemu absolwentowi Szkoły Sztuk Pięknych tak długo, jak długo Matejko będzie tam dyrektorem. Rada krakowska nadała artyście honorowe obywatelstwo stołecznego królewskiego miasta Krakowa, a plac przy SSP nazwała „placem Matejki”.

Anna Pierikarczyk 

http://www.polskiedzieje.pl/

Szkolne kłopoty Jana Matejki – strona [2]

  • Facebook
  • email
  • PDF
  • Twitter
  • Wykop
  • Blogger.com
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Bookmarks
  • Grono.net
  • Ulubione
  • Śledzik
Ten wpis został opublikowany w kategorii Czasy zaborów, Historia i oznaczony tagami , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

4 odpowiedzi na „Malarz historii Polski

  1. ballest pisze:

    Matejko, syn Czecha i Niemki 😉

    Tego sie tu nie doczytalem!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.